WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 1 ] --

Tarnobrzeg

Szkice z dziejów miasta

i jego obywateli

Adam F. BARAN

Wydawnictwo „Attyla”

TARNOBRZEG 2012

Tarnobrzeg

Szkice z dziejów miasta i jego obywateli

Filipowi i Hani…

Tarnobrzeg

Szkice z dziejów miasta i jego obywateli

Adam F. BARAN

Wydawnictwo „Attyla”

Tarnobrzeg 2012

Projekt okładki:

GRAFbit, Dariusz Krajewski – tel. 502 722 138, dk@grafbit.net

Opracowanie, skład i fotografia na pierwszej stronie okładki:

Adam F. Baran Publikacja jest dostępną na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Pewne prawa zastrzeżone na rzecz autora. Zezwala się na wykorzystanie publikacji zgodnie z licencją – pod warunkiem zachowania niniejszej informacji licencyjnej oraz wskazania autora jako właściciela praw do tekstu.

Treśd licencji jest dostępna na stronie:

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/ ISBN: 978-83-921699-6-3

Dystrybucja – e-book:

http://barana.republika.pl/ Wydanie I _________________________________

„Attyla”. Wydawnictwo – Drukarnia ul. Zwierzyniecka 3, 39–400 Tarnobrzeg, tel./fax (015) 822 32 69, attyla@attyla.com.pl http://attyla.com.pl/

SPIS TREŚCI

7 | Wykaz ważniejszych skrótów 9 | Od autora 31 | Osadnictwo żydowskie w Tarnobrzegu w latach 1593–1772 (próba syntezy) 47 | Ewidencja zabytkowego cmentarza rzymsko-katolickiego w Tarnobrzegu – Miechocinie 69 | 110 lat Słomkowej kamienicy 75 | Bibliotekarz z Dzikowa. Dr Michał Marczak (1886–1945) 89 | Gehenna Żydów tarnobrzeskich (1939–1944) 114 | Stanisław Jasioski 120 | Tarnobrzeski Obwód AK w latach 1944–1945 152 | Tarnobrzescy harcerze w organizacjach konspiracyjnych w latach 1939–49 160 | Powstanie NSZZ „Solidarnośd” w KiZPS „Siarkopol” w Tarnobrze- gu (wrzesieo-grudzieo 1980) 189 | „Powiatowy Baden-Powell” 193 | Major Hieronim Dekutowski, cichociemny, ps. Zapora (1918– 1949) 200 | Bezpieczeostwo Rzeczypospolitej najwyższym prawem 207 | Harcmistrz od „Jędrusia”. Eugeniusz Dąbrowski (1923–1996) 212 | Bartosz ocalał, z orłem gorzej 217 | Restauracja obrazu MB Dzikowskiej 220 | Źródła tekstów 222 | Indeks nazwisk 236 | Summary 241 | Contents

WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW

AK – Armia Krajowa MB – Matka Boża (Dzikowska) AL – Armia Ludowa MBP – Ministerstwo Bezpieczeo- BCh – Bataliony Chłopskie stwa Publicznego BIP – Biuro Informacji i Propa- MHMT – Muzeum Historyczne gandy Miasta Tarnobrzega cc – cichociemny MKS – Międzyzakładowy Komi- C.K. – Cesarsko Królewski tet Strajkowy CKŻP – Centralny Komite

–  –  –

OD AUTORA Tarnobrzeg to dziś miasto na prawach powiatu leżące w północnej części województwa podkarpackiego. Usytuowany jest nad prawym brzegiem Wisły i graniczy bezpośrednio z Sandomierzem. W latach 1975–1998 był siedzibą województwa tarnobrzeskiego i z racji rozwiniętego ówcześnie przemysłu nosił miano „stolicy polskiej siarki”. Według spisu w 2010 r.

liczba zameldowanych mieszkaoców sięgała 48,8 tysięcy (o 2,1 tys. mniej niż w 1999 r.). Znany jest jako siedziba rodowa Tarnowskich (założycieli miasta) i ośrodek kultu maryjnego MB Dzikowskiej. Rozsławiony w kraju i za granicą przez Jana Słomkę, wójta z Dzikowa na łamach Pamiętników włościanina (wyd. I – Kraków 1912; II – 1929), ale w PRL był lansowany głównie poprzez wydarzenia tzw. „Republiki Tarnobrzeskiej” (1918 r.)1. Okupacja hitlerowska podczas II wojny światowej zmieniła gwałtownie układ demograficzny miasta (w 1939 r.

zamieszkiwało go ponad 50 proc. ludności żydowskiej).

Od kooca lat 50-tych XX wieku notuje się szybki rozwój Tarnobrzega, związany z wcześniejszym odkryciem siarki i rozbudową kombinatu „Siarkopol”. Jednak po załamaniu się lokalnego przemysłu w latach 90-tych i po reformie administracji miasto straciło na znaczeniu. Znane jest ostatnio m.in. przez 1 Zob. J. Rawski, „Republika Tarnobrzeska” w świetle źródeł i wspomnieo adiutanta Powiatowej Komendy Wojsk Polskich w Tarnobrzegu, oprac. B. Szwedo, Tarnobrzeg 1993. Por. A.F. Baran, Komunizm nieatrakcyjny, „Gazeta Wyborcza” („Gazeta Lokalna”, Kielce) 1994, nr 44, s. 3.

10 | Adam F. Baran pryzmat skutków katastrofalnej powodzi, która dotknęła północną i zachodnią częśd jego dzielnic (maj-czerwiec 2010 r.) oraz krajowych i międzynarodowych sukcesów tarnobrzeskich pingpongistek stołowych. Obecnie trwają starania, aby sztuczny zbiornik po likwidowanej Kopalni Siarki w Machowie – nazwany Jeziorem Tarnobrzeskim – stał się strategiczną atrakcją turystyczną i regionalnym centrum amatorów sportów wodnych w okresie wiosenno-letnim. Przez Tarnobrzeg przebiega też jedna z tras Szlaku Architektury Drewnianej województwa podkarpackiego, a od 2007 r. także Szlak Chasydzki.

* Należę do pokolenia osób, których rodzice przybyli do Tarnobrzega w drugiej połowie lat 60-tych ubiegłego wieku, wiążąc swoją przyszłośd w zatrudnieniu i warunkach socjalnych, które oferował w tym czasie KiZPS „Siarkopol”. Moja świadomośd zawiłej historii nowego miejsca zamieszkania aż do szkoły średniej była jednak nikła. Nie sprzyjały temu ani okoliczności życia w PRL (chod okres „Solidarności” z lat 1980–1981 rozbudził pytania o „białe plamy” z historii najnowszej: 17 września 1939 r., Katyo, Szare Szeregi, Armię Krajową czy bohaterów Powstania Warszawskiego), ani oficjalne treści przedmiotu historii przekazywane nam w szkole. System nie mógł na szczęście ingerowad w prywatne zainteresowania (filatelistyka, numizmatyka, „starocie” lub literatura obozowa) czy relacje w grupach koleżeoskich (zespołach harcerskich), a te z czasem ewoluowały także w kierunku pytao o pochodzenie, historię rodziny i miejsca zamieszkania. Zabrzmi to paradokTarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 11 salnie, ale w moim wypadku historia Tarnobrzega i jego obywateli zainteresowała mnie nie przez kontakt z archiwaliami (m.in. w zbiorach Środowiskowego Szczepu 6 TDH „Knieja” im. Szarych Szeregów), ale przede wszystkim przez osobiste relacje, które nawiązałem z bohaterami wydarzeo z przeszłości Tarnobrzega oraz innymi pasjonatami lokalnej historii.





Musiało jednak minąd kilka lat zanim szereg spraw poznałem wystarczająco i zdecydowałem się na „przekazywanie” innym tej wiedzy, a kilka kolejnych – aby podjąd się zadania ich możliwie fachowej analizy i weryfikacji. Dziś, kiedy mój syn czy córka zadają mi pytania dotyczące historii Tarnobrzega jestem w komfortowej sytuacji, ale mam też świadomośd jak niewiele osób interesuje się przeszłością... nauczycielką życia.

* Książka traktuje o tematach, które w mojej ówczesnej ocenie nie były opracowane w ogóle lub wymagały istotnych uzupełnieo w oparciu o najnowsze źródła. Nie jest pełną historią Tarnobrzega, a jedynie wycinkiem jej istotnych fragmentów – także przez pryzmat opisywanych biografii wybranych obywateli i miejskich symboli. Ma za zadanie ukazad problematykę badawczą (regionalizm), która była mi szczególnie bliska zanim swoje zainteresowania naukowe skierowałem na inne obszary historii (krajowe czy międzynarodowe). I chod od mojego ostatniego opracowania na ten temat minęło ponad dziesięd lat, to historia Tarnobrzega i jego obywateli nadal są mi bliskie, czego „materialnym” dowodem jest chodby biogram Hieronima Dekutowskiego opublikowany w tomie pierwszym słownika biograficznego Konspiracja i opór spoAdam F. Baran łeczny w Polsce 1944–19562, opracowanie na temat genezy i organizacji struktur Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej w Polsce południowo-wschodniej w latach 1989–19933 czy tekst poświęcony dziejom harcerstwa w Liceum Ogólnokształcącym im. M. Kopernika w Tarnobrzegu w latach 1980–20094.

Wszyscy, którzy znają moje prace badawcze wiedzą, że tematyka harcerska jest mi szczególnie bliska. Swój pierwszy, poważny tekst opublikowałem w 1989 r. na łamach ogólnopolskiego miesięcznika „Harcerstwo” i był on poświęcony tarnobrzeskiemu skautingowi w latach 1912–19205. Także w tym 2 A.F. Baran, Hieronim Dekutowski (1918–1949) [w:] Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956, tom I, praca zbiorowa, Kraków – Warszawa – Wrocław 2002, s. 110–114.

3 A.F. Baran, Geneza i organizacja struktur ZHR w Polsce południowo-wschodniej w latach (1989–1993) [w:] Bogu, Polsce, bliźnim… Materiały z sesji historyczno-naukowej 19 maja 2001 r. w Rzeszowie zorganizowanej przez Podkarpacki Okręg ZHR, pod red. A.F. Barana, Kraków 2004, s. 84–108.

4 A.F. Baran, Ognisko harcerskie Anno Domini 2009 [w:] Księga jubileuszowa z okazji 100-lecia Szkoły Realnej, Gimnazjum i Liceum w Tarnobrzegu, pod red. T. Zycha, Tarnobrzeg 2009, s. 139–171.

5 A.F. Baran, Skauting tarnobrzeski (1912–1920), „Harcerstwo” (Miesięcznik Głównej Kwatery ZHP) 1989, nr 10, s. 15–18. Po dziewięciu latach badao od 1989 r. zagadnienie to rozwinąłem, w efekcie czego powstała książka na temat skautingu na Ziemi Sandomierskiej. Dzieje tarnobrzeskiego skauting prezentowane są tam jako Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 13 samym roku wydałem poza cenzurą, z pomocą rodzących się tarnobrzeskich struktur ZHR, niewielką broszurę pt. Zapluty karzeł reakcji – o życiu i służbie mjr. cc. Hieronima Dekutowskiego »Zapory«, ukazując tę postad w zupełnie odmiennym świetle niż w oficjalnej prasie. Była to rozszerzona i uzupełniona wersja artykułu, który ukazał się wcześniej na łamach kwartalnika „Harcerz Tarnobrzeski” (nr 3/1989), wydawanego wtedy przez Tarnobrzeską Chorągiew ZHP. „Naznaczony” tematyką harcerską (poprzez swoją aktywnośd i późniejsze publikacje) penetrowałem także inne zagadnienia, m.in. historię lokalną, losy Adama Bienia – jednego z przywódców Polskiego Paostwa Podziemnego, innych wojennych i powojennych konspiratorów6 czy osób związanych z opozycją i oporem społecznym w PRL (przede wszystkim w wymiarze krajowym), po nawiązaniu w 1997 r. współpracy z Ośrodkiem „Karta” w Warszawie.

W tej książce staram się ukazad, że interesowały mnie (i nadal interesują) zagadnienia wykraczające poza krąg tematyki hardrugi rozdział. Zob. A.F. Baran, Skauting na Ziemi Sandomierskiej (1912–1920), Sandomierz 1998, s. 32–63.

6 Biogramy osób związanych z Tarnobrzegiem i powiatem tarnobrzeskim: Eugeniusza Dąbrowskiego, Hieronima Dekutowskiego, Michała Marczaka, Leonarda Madeja, Haliny Natalii Marczak, Stanisława Kazimierza Marczaka i Jana Sokoła opublikowałem w 1999 r.

w tomach IV i V wydawanego w Krakowie Małopolskiego Słownika Biograficznego Uczestników Działao Niepodległościowych 1939– 1956.

14 | Adam F. Baran cerskiej. Z tego powodu nie jest to problematyką wiodąca publikacji (nawiązują do niej tylko trzy teksty spośród piętnastu wybranych do druku), chod obecny jubileusz 100-lecia powołania skautingu w Tarnobrzegu kusił mnie, aby przypomnied i to zagadnienie. Ostatecznie w pracy tej starałem się skupid na ukazaniu historii Tarnobrzega i jego obywateli na tle takich zagadnieo jak: dzieje społeczności żydowskiej i chrześcijaoskiej, rola przedstawicieli samorządu i miejscowej inteligencji, konspiracja antyhitlerowska i antysowiecka, dzieje lokalnych struktur „Solidarności”, walka o pamięd i honorowanie lokalnych bohaterów po 1989 r. czy losy miejskich symboli już w wolnej i demokratycznej Polsce, tj. obrazu MB Dzikowskiej oraz pomnika Bartosza Głowackiego.

Poza odautorskim wstępem, indeksem osobowym i zamieszczonym na koocu podsumowaniem w języku angielskim (summary), wszystkie teksty w tym tomie były już drukowane na łamach gazet i periodyków naukowych (głównie lokalnych i regionalnych, ale także o zasięgu ogólnopolskim). Są wśród nich wybrane teksty publicystyczne i popularno-naukowe z tygodnika „Siarka”, kwartalnika „Harcerz Tarnobrzeski”, sandomierskiego dodatku do „Gościa Niedzielnego” czy miesięcznika „Afisz”. Do grupy tej przynależy także (chod ma inny charakter), opublikowana w „Merkuriuszu Tarnobrzeskim” treśd mojego wystąpienia z uroczystej sesji Rady Miasta Tarnobrzega (28 maja 1996 r.). Opracowania ściśle naukowe (bardziej rozbudowane i opatrzone przeważnie stosownym aparatem źródłowym) pochodzą z „Tarnobrzeskich Zeszytów Historycznych”, „Zeszytów Sandomierskich”, „Rocznika TarTarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 15 nobrzeskiego”, „Notatnika Sandomierskiego” oraz „Studiów Rzeszowskich”. Tylko w nielicznych przypadkach zdecydowałem się zaingerowad w opublikowany kiedyś tekst, ograniczając się wyłącznie do drobnych poprawek redakcyjnych lub wskazania oczywistych błędów. Zasadniczo zachowałem jednak wszelkie podkreślenia i wyróżnienia, tytuły i śródtytuły, układ i formę przypisów oraz wykorzystanych źródeł. Ujednolicanie ich uznałem za zbyt posuniętą ingerencję w stosunku do oryginału, który z perspektywy czasu ma też jakiś walor (czasem tylko sentymentalny, ale czasem i poznawczy).

Prezentowane teksty (głównie opracowania naukowe) mają dwojaki charakter. Częśd z nich jest efektem moich zakooczonych dociekao badawczych, a częśd – publikowana ówcześnie – miała charakter wprowadzający, tuż przed ukazaniem się publikacji książkowych (dotyczy to przede wszystkim opracowao na temat mjr. cc. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” i dr. Michała Marczaka). Stąd właśnie w tych przypadkach, m.in. po porozumieniu z redakcjami zainteresowanych periodyków, pomijałem szczegółowy aparat źródłowy odsyłając Czytelnika do moich książek7. Jeśli chodzi o tekst na temat tarnobrzeskich harcerzy w organizacjach konspiracyjnych w latach 1939–1949 to najbardziej aktualne dane – w stosunku do prezentowanego tu tekstu – znajdują się w mojej późniejszej książce pt. Z dziejów harcerstwa tarnobrzeskiego 7 Zob. A.F. Baran, Pseudonim „Zapora”. Mjr cc. Hieronim Dekutowski (1918–1949), Staszów 1996; Idem, Bibliotekarz z Dzikowa. Dr Michał Marczak (1886–1945), Sandomierz 1996.



Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 24 |


Similar works:

«WHO News June 2016 President :Ian Miller Ph 0429 937 153 Secretary :Chris Crane Ph 9630 7326 Email millerian33@gmail.com Email christophercrane@bigpond.com Editorial Thank you to all the members who have helped and participated at our recent WHO events. Some of our experienced team members have been unavailable and others have stepped in and taken on roles for the first time. Their contributions are greatly appreciated. We are making progress on some of our key focus areas for 2016. Improving...»

«Against the necessity of functional roles for conscious experience: reviving and revising a neglected argument Gary Bartlett Central Washington University 1. Introduction Functionalist theories of conscious experience identify experiences as states which have a certain type of functional role. This identification entails, firstly, the Functional sufficiency thesis about experience (FSTE): having a state with a certain type of functional role is sufficient for having a conscious experience of a...»

«Response prepared for reviewer #1 We would like to thank the reviewer for their detailed comments and suggestions for the manuscript. We believe that the comments have identified important areas which required improvement. After completion of the suggested edits, the revised manuscript has benefitted from an improvement in the overall presentation and clarity. Below, you will find a point by point description of how each comment was addressed in the manuscript. Original reviewer comments in...»

«RAIN FALL a thriller by Barry Eisler In the changing of the times, they were like autumn lightning, a thing out of season, an empty promise of rain that would fall unheeded on fields already bare. – Shosaburo Abe, master swordsman, on the Meiji era samurai PART I Who is the third who walks always beside you? When I count, there are only you and I together But when I look ahead up the white road There is always another one walking beside you Gliding wrapt in a brown mantle, hooded I do not...»

«TITAN™ FUEL TANKS Products, Prices and Specifications Effective January 1, 2015 NEW, 15 Gallon Sidekick™ compact liquid transfer tank NEW, 90 Gallon, Hammerhead, L-Shape, liquid trans(see page 41). fer tank (see page 38). All innovative TITAN™ products are made to exacting specifications so you can depend on them to take you the distance whether you use them for work or play. Our super-durable tank products are made from thick, military grade, cross-linked polyethylene (XLHDPE). XLHDPE is...»

«Love Relationship in Wuthering Heights Abstract This teaching is to propose novel teaching in our senior high schools. The students may be the second or third graders. By studying the love relationship in the novel Wuthering Heights, our students earn the improvement in the target language, personal growth, and cultural understanding. This teaching is designed to be task-oriented, accomplished with worksheets. The worksheets guide the students to think, often for the characters, and then give...»

«Journal of Artificial Intelligence Research 26 (2006) 371-416 Submitted 11/05; published 8/06 Clause/Term Resolution and Learning in the Evaluation of Quantified Boolean Formulas Enrico Giunchiglia giunchiglia@unige.it Massimo Narizzano mox@dist.unige.it Armando Tacchella tac@dist.unige.it DIST Universit` di Genova a Viale Causa 13, 16145 Genova, Italy Abstract Resolution is the rule of inference at the basis of most procedures for automated reasoning. In these procedures, the input formula...»

«The impacts of wind power on terrestrial mammals A synthesis JAN OLOF HELLDIN, JENS JUNG, WIEBKE NEUMANN, MATTIAS OLSSON, ANNA SKARIN, FREDRIK WIDEMO report 6510 • august 2012 Faluprojektet The impacts of wind power on terrestrial mammals A synthesis This report is a translation of the previous report in Swedish ”Vindkraftens effekter på landlevande däggdjur” (Naturvårdsverket report no 6499) Jan Olof Helldin, Jens Jung, Wiebke Neumann, Mattias Olsson, Anna Skarin, Fredrik Widemo...»

«Barahin-e-Ahmadiyya Barahin-e-Ahmadiyya Arguments in Support of the Holy Quran & the Prophethood of the Holy Prophet Muhammad sa by Hadrat Mirza Ghulam Ahmad The Promised Messiah and Mahdi as, Founder of the Ahmadiyya Muslim Jama‘at Published under the auspices of Hadrat Mirza Masroor Ahmad Imam and the Head of the Worldwide Ahmadiyya Muslim Jama‘at, Fifth Successor to the Promised Messiah as, may Allah the Almighty be his help Islam International Publications LTD....»

«Needing and Covering John W. Patty∗ Elizabeth Maggie Penn† February 16, 2007 Abstract In this paper, we define a binary relation for general collective choice situations, the needing relation, that captures one notion of dependence between alternatives with respect to inclusion in several popular solution concepts, including the top-cycle set, the uncovered set, the Banks set, and the minimal covering set. After defining the relation and relating it to a graph theoretical view of...»

«Northern Min tone values and the reconstruction of “softened initials”* Zev Handel University of Washington, Seattle 1. Introduction A peculiar feature of some Northern Min dialects is the presence of voiced sonorants (or the zero initial) corresponding to initial obstruents both in other Chinese dialects and in the traditional framework of medieval Chinese phonology.1 T hese initials are found corresponding to both the medieval qing  (voiceless unaspirated) and quanzhuo (voiced) obstruent...»

«April, 2014 CURRICULUM VITAE GIBSON, Jerry Don Citizenship: U.S. Professor: Electrical Engineering Birthdate: 12 May 1946 Birthplace: Ft. Worth, TX Marital Status: Married Number of Children: Two, Erin and Charles (deceased) Business Address: Home Address: Department of Electrical & Computer Engineering 3768 Brenner Drive 3163 Harold Frank Hall Santa Barbara, CA 93105 University of California, Santa Barbara Phone: (805) 687-7927 Santa Barbara, CA 93106-9560 Phone: (805) 893-6187 Fax: (805)...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.