WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:     | 1 |   ...   | 8 | 9 || 11 | 12 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 10 ] --

W 1940 roku przeciwko komisarycznemu burmistrzowi miasta Tarnobrzeg, Julianowi Figasowi prowadzone było śledztwo mające zbadad zasadnośd zarzutów stawianych przeciw niemu przez niektórych pracowników magistratu i kilku mieszkaoców miasta. Dokumenty ukazujące przebieg i wyniki śledztwa zdobyte zostały przez wywiad tarnobrzeskiej AK i po latach opublikowane w pracy pt. „Archiwum Jawora”. Ich przebieg daje przybliżony opis dziejów pozostałości majątku pożydowskiego w Tarnobrzegu.

Franc Węcak z Tarnobrzega, w piśmie z 8 kwietnia 1940 roku do Landratsamtu w Dębicy, zarzucił Figasowi, że „zagarnął on prawie całkowicie majątek wygnanych stąd Żydów, zgromadził wiele cennych sprzętów również ze srebra i złota. Nabył 5 J. Sokół, Martyrologia ludności w powiecie tarnobrzeskim w czasie okupacji hitlerowskiej 1939–1944 (zarys), [w:] Studia nad okupacją hitlerowską południowo-wschodniej Polski, S. Zabierowski (red.), t. I, Rzeszów 1976, s. 104–105. Por. A. Meissner, Powiat Tarnobrzeg.

Wykaz nauczycieli represjonowanych w czasie II wojny światowej lub zmarłych w wyniku trudnych warunków życia (tablica), [w:] Szkoła przy zasłoniętych oknach, A. Meissner (red.), Rzeszów 1992, s. 207.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 93 za śmieszną cenę sklep po Żydzie Hercu Silberze wart ok. 100 000 zł, zgromadził wiele mebli i sprzętu domowego (…)”. W tzw. „Sprawie Figasa” przesłuchany świadek, urzędnik Leon Dziadosz6 29 maja 1940 roku miał zeznad: „(…) Po zakooczeniu wojny we wrześniu 1939, już w październiku można było zauważyd niechęd ludności do mieszkających tutaj Żydów, którzy zostali przepędzeni. Otwarto wiele znajdujących się tutaj sklepów, które zostały przy okazji splądrowane przez tutejszą ludnośd. Na miejsce zdarzeo jako pierwsza przybyła policja a po niej żandarmeria i przejęła klucze od żydowskich sklepów. Bez jej zgody nie można było niczego kupid, ona czuwała również nad sprzedażą pożydowskich gruntów. Uzyskane ze sprzedaży pieniądze dostarczono do Landratu. (…) W ten sposób również burmistrz Figas nabył sklep po Mailechu Nussbaumie, Herschu Silberze, Goldbergu, Schlusslu. Mówiąc o zakupie sklepów mam na myśli również towarów z ww. sklepów. (…)”.

Oskarżony Figas miał złożyd także następujące zeznanie:

„(…) Prawdą jest, że po wojnie kupowałem towary żelazne głównie z pożydowskich sklepów. Nie wszystkie wymienione 6 Por.: „Dnia 3 stycznia 1943 r. rozpoczynam pracę w magistracie jako rachmistrz. Otrzymuję od mjr »Fuksa« polecenie organizacji komórki lewych zameldowao i lewych dokumentów. (…) Z ramienia Gestapo opiekę nad magistratem pełnił Volksdeutsch Dziadosz Leon (…) wiele osób posłał do Oświęcimia”, *za:+ G. Stypa, Górny Śląsk w okresie międzywojennym, mps w zbiorach autora, Tarnobrzeg, s. 41.

94 | Adam F. Baran w zeznaniach sklepy zostały przeze mnie kupione, chodzi tutaj o sklepy: Aschlisel, Warszawski, Małke, Kirschenbaum, Hauser i Schiffman. Zakupy towarów z owych sklepów przebiegały następująco: Najpierw utworzono komisję w skład której wchodzili różni obywatele miasta. Komisję powołał mój poprzednik również komisaryczny burmistrz powołany przez stronę niemiecką. Od komisji zakupiłem jeden sklep Żyda Herscha Silbera. Ponieważ w owym czasie, a był to początek października 1939 roku, dało się zauważyd podpalenia żydowskich sklepów i ponieważ chciałem utworzyd sklep filialny uzgodniłem z Derdą, że to on zakupi jeden ze sklepów i będzie go prowadził. Pozostałe sklepy zakupiłem od żandarmerii.

Mam w swoim posiadaniu rachunki, które podpisywał Hauptwachmeister Zintl. (…)”.

W połowie czerwca 1940 roku sprawę uznano prawdopodobnie za rozstrzygniętą, ponieważ w raporcie Hauptwachmeistra

żandarmerii Zintla do Kreishauptmanna w Dębicy zapisano:

„22 października 1939 otrzymałem od Landkomisarza dr Eckerta zlecenie przejęcia sprzedaży sklepów i towarów po zbiegłych z Tarnobrzega Żydach. Wcześniej czuwała nad tym policja. Ze względu na ucieczkę wszystkich Żydów z Tarnobrzega, ze strony ludności doszło do grabieży. Klucze do wszystkich sklepów przechowywane były u burmistrza. Osobiście czuwałem nad sprzedażą, a uzyskany dochód dostarczałem zawsze do Kasy Landratu. Burmistrz Figas nabył kilka sklepów żelaznych jak też wyposażenie mieszkania (…). Nie mogę zresztą Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 95 podad żeby burmistrz przywłaszczył sobie w jakiś nieuczciwy sposób sklepy i towary. (…)”7.

Latem 1940 roku rozebrano w mieście drewniane domy żydowskie przy ulicy Kolejowej, Piłsudskiego, Szerokiej, Rulki i innych. „Całkowitej likwidacji uległ też leżący niemal w samym śródmieściu a nieczynny od lat, żydowski kirkut. Niemcy przeznaczyli kamienne nagrobki na materiał do budowy dróg.

Przy niwelowaniu tego terenu, który przeprowadzono w drodze przymusowych szarwarków, często wykopywano ludzkie czaszki i kości. W synagodze i tuż obok niej stojącym żydowskim domu modlitwy urządzono wojskowe magazyny i jakiś warsztat reparacyjny (niemieckiej firmy „Bermann” – przyp.

autora). Władze miasta koocem lata 1940 roku pozwoliły na powrót i osiedlenie się małej grupki Żydów, zobowiązując ich do noszenia białych opasek z gwiazdą syjooską. Byli to 7 Archiwum Jawora, opr. T. Zych, Tarnobrzeg 1994, s. 169–191.





Ze spisanych wspomnieo Gerwazego Stypy, konspiratora ZWZ-AK, który pracował jako rachmistrz w tarnobrzeskim magistracie od 3 stycznia 1943 roku, burmistrz Julian Figas jawi się w odmiennym świetle. Miał podczas niemieckiej okupacji zorganizowad m.in.

kuchnię dla biednych, z której korzystało 400 osób, Komitet Opieki Społecznej, Koło PCK, Ośrodek Zdrowia, miał uratowad od zagłady pomnik Bartosza Głowackiego i dzwony kościelne, a z jego gabinetu mieli korzystad konspiratorzy Obwodu AK Tarnobrzeg, [za:] G. Stypa, Górny Śląsk…, s. 42–43.

96 | Adam F. Baran bardzo biedni ludzie i trudno wprost wyobrazid sobie, w jakich warunkach żyli”8.

Zanim jednak nastąpił powrót do Tarnobrzega tej garstki wygnaoców, kronikarz Tajnej Drużyny Harcerskiej w Tarnobrzegu, prawdopodobnie latem 1940 roku, zapisał: „Na początku września 1939, gdy wojska nasze cofały się pod naporem postępującej armii niemieckiej rząd Polski wydał odezwę do wszystkich obywateli, by opuścili swoje miejsca zamieszkania i udali się na Wschód – za San. Cel tej ewakuacji był wówczas znany. Częściowo usunąd się mieli Polacy na tyły tylko przed grożącymi torturami jakie mieli zadawad Niemcy (propaganda rządu tak głosiła), głównie zaś w celu organizowania na tyłach armii, której zmobilizowanie w jakikolwiek inny sposób nie mogło dojśd do skutku. Wówczas, gdy był to głos wołający o pomoc Polski, ani jeden Żyd nie ruszył się ze swojego miejsca. Wszyscy oni pozostawali przy swoich interesach (by im przypadkiem co nie zginęło) i zdzierali nielitościwie skórę za towar od będącego w odwrocie żołnierza. Tak!

To jest fakt!!! Lecz nie na tym koniec. Kto brał udział w ewakuacji i zawędrował na Wschód mógł ujrzed jeszcze smutniejszy obraz. Są to fakty wprost nie do wiary. W Łucku, Równym, Dubnie i innych miastach wschodnich można było ujrzed takie wypadki, strzelanie zza murów, płotów i zasadzek do żołnierza polskiego. Kto strzelał?! Nikt inny tylko znowu – Żyd! Był to okres, gdy w granice polskie wkraczał nowy wróg Rosja. Czując się bezpiecznie pod osłoną (…) nie obawiali się »polscy 8 E. Dąbrowski, Bez broni…, s. 91.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 97 obywatele« Żydzi rabowad kościoły, mieli zamiar urządzad w nich kina itp., bid i haobid polskich obywateli i co najgorsze – strzelad z zasadzek do polskich żołnierzy. Na dowód prawdy przytoczę fakty: W Łucku na poczcie głównej leżał polski policjant z wbitym w plecy nożem. Ciało poległego widziało wiele osób, nie jedna i dlatego pewnym jest, że ten obraz każdy na długo zapamięta. Nieraz kilku Żydów okrążało żołnierza i rozbrajało go. Ze zdobytymi karabinami szli na miasto, by czynid swe »wzniosłe zadanie« dalej. Mały Żyd z karabinem w ręce podchodzi do jadącego na koniu oficera. Krzyczy do niego, by oddał broo. Oficer na to wolno schodzi z konia chwyta momentalnie karabin Żydowi i bije go na »odlew«, gdzie się da. »Bohaterski« Żyd uciekł, a cwany oficer siadł na konia i pojechał dalej. Lecz czasem wypadki takie kooczyły się dla oficerów smutnie. Gdy w pobliżu było więcej Żydów musiał dad się rozbroid, a co gorsze ginąd z ich ręki. Po zajęciu przez Moskali ziem, aż po San (w dniach 29.IX–5.X.1939) Żydzi poprzypinawszy sobie czerwone gwiazdy na rękawach szli z karabinami do chłopów na wieś i żądali: »oddaj chłopie krowę bo to jest tak moje, jak i twoje«. Te wypadki dośd często pojawiały się w okolicach Zamościa i Hrubieszowa. W tych stronach chłopi zaraz po wycofaniu się Moskali za Bug urządzili rzeź Żydom. W Ulanowie nad Sanem po przyjściu Moskali władzę objęli Żydzi. Wystawiono od razu listę 60-ciu, czy 80ciu Polaków, którzy mieli zostad rozstrzelani. W kościele, gdy ksiądz nie pozwalał na urządzanie tam kina!, chcieli wywarzyd drzwi. Na wiecu jeden z Żydów w swym przemówieniu wyraził się: »Polska była nam drutem kolczastym«. A teraz przenieśmy się do teraźniejszości. Dziś, oczywiście, chod nie 98 | Adam F. Baran bardzo się na to zgadzamy mają powrócid, wyrzuceni w październiku przez Niemców Żydzi. Nie chcemy by nam zaśmierdzali powietrze! Lecz w przyszłości, gdy Polska będzie wolna nie może byd miejsca ani w Tarnobrzegu, ani w całej Polsce dla Żydów. Polska nie może mied obywateli, dla których była drutem kolczastym. Usłyszymy może od Żydów w dniu wyzwolenia słowa: »Polska była nam Matką«, lecz nie dajmy się nabrad. Musimy pamiętad to tylko, że wolna, nowa Polska, to tylko Ojczyzna dla kochających ją synów!!!”9.

Według opracowania inż. Ewy Rzeteckiej, od 1940 do 1942 roku w Tarnobrzegu istniał obóz pracy i getto. W obozie pracy, zlokalizowanym w kwadracie obecnych ulic: Mickiewicza, Dekutowskiego, Targowej i Wyspiaoskiego, przebywali zdolni do pracy Żydzi, których wykorzystywano do pracy przy budowie dróg z Miechocina do Ocic i dalej do miejscowości Dęby Wielkie. Więźniowie pracowali przez cały dzieo i tylko na noc przywożono ich do getta. Wielu z pracowników zmarło z głodu i wycieoczenia, a chowano ich na starym, istniejącym jeszcze cmentarzu żydowskim, zaś po jego niwelacji na nowym przy ul. Sienkiewicza. Getto, zlokalizowane w pobliżu synagogi – pomiędzy ulicą Szeroką i J. Piłsudskiego – przeznaczone było dla kobiet, starców i dzieci. Obóz pracy dla Żydów ogrodzony był parkanem i drutem kolczastym. Trzymano tam około 100 9 Kronika I Drużyny Harcerzy im. gen. H. Dąbrowskiego (1936–1942), Archiwum Paostwowe w Kielcach Oddział w Sandomierzu, s. 561–

564. Por. K. Mirecki (Tadeusz „Żmuda”), Narodowa Organizacja Wojskowa w COP, bmw, 1988, s. 10–14.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 99 Żydów. Strzegli ich pracownicy niemieckiej firmy „Bermann”, która w budynku rabinatu i bożnicy urządziła wspomniany obóz pracy dla Żydów. W połowie 1942 roku wywieziono pozostałych przy życiu w niewiadomym kierunku10. Częśd z nich trafiła prawdopodobnie do Rzeszowa.

„Przy firmie »Bermann« był Judenlager. To było mniej więcej tutaj gdzie my teraz jesteśmy (ul. Dekutowskiego – przyp.

autora). Tym dysponował Niemiec, nazwiska nie pamiętam, inwalida wojenny z I wojny światowej, bez palców, który miał taką grubą lagę i bił Żydów” – wspomina Wiktoria LangZielioska, ówcześnie pracownik działu handlowego firmy „Bermann” w Tarnobrzegu, współpracująca z „Odwetem” i „Jędrusiami” oraz prowadząca tajne komplety. „Jak ja zobaczyłam jak oni szli zawsze – nie wiem czy oni przy budowie dróg pracowali, bo ja byłam w pracy cały dzieo, od rana do wieczora, więc nie chodziłam po terenie tutaj, tyle co na lekcje uciekałam rano i na wieczór – tak, że coś okropnego jak człowiek na to patrzył. To naprawdę były żywe kościotrupy. To byli mężczyźni. Kobiet nie widziałam. (…) Jak szli oddziałem, to jeżeli szli czwórkami, to mogło ich byd kilkudziesięciu”11.

10 E. Rzetecka, Ewidencja cmentarza żydowskiego w Tarnobrzegu przy ul. Sienkiewicza (na tle historii miasta), mps, Warszawa 1990, s. 20. Por. J. Sokół, Martyrologia ludności…, s. 106–107. T. Kowalski, Obozy hitlerowskie w Polsce południowo-wschodniej, Warszawa 1973, s. 174–176.

11 Rozmowa autora z W. Lang-Zielioską…, op.cit., s. 7–8.

100 | Adam F. Baran

Zdaniem W. Lang-Zielioskiej, byli to prawdopodobnie Żydziz Mielca.

W 1942 roku na terenie Polskich Zakładów Lotniczych w Rzeszowie Niemcy zaczęli produkowad części do V–1 i V–2. Urządzili tam obóz pracy przymusowej. Obok fabryki wybudowano 5 baraków i umieszczono w brudzie i robactwie około 600 Żydów zostawionych po likwidacji gett w Rzeszowie, Przemyślu, Tyczynie, Sanoku, Tarnobrzegu, Wolbromiu i innych miastach12.

W 1942–1943 roku w powiecie tarnobrzeskim zasłynęli jako krwawi prześladowcy ludności polskiej i żydowskiej niemieccy żandarmi: Albert Alscher w gminie Trześo, Otto Furchner w gminie Grębów, Adam Wollmann w gminie i mieście Tarnobrzeg, Johann Leski i Alfred Bugla w gminie Baranów13. Tarnobrzeżanie wspominają jako miejsce kaźni żydowskiej lasek i piaski za cmentarzem chrześcijaoskim (niedaleko obecnej Wisłostrady) i okolice ul. Jachowicza. Przytoczmy jedno z opublikowanych już wydarzeo: „W Trześni przy szosie stał 12 S. Zabierowski, Rzeszowskie pod okupacją hitlerowską, Warszawa 1975, s. 242. Por. W. Wierzbieniec, Losy rzeszowskich Żydów podczas II wojny światowej w relacjach świadków (Z Archiwum Yad Washem w Jerozolimie), „Studia Rzeszowskie”, t. 2, Rzeszów 1995, s. 170.

13 J. Sokół, Martyrologia ludności…, s. 93. Por. J. Skrzypczak, Cmentarze Tarnobrzega, „Rocznik Tarnobrzeski”, t. 1, Tarnobrzeg 1996, s. 118.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 101 dom żydowski, w którym mieszkał policjant Brzozowski.

Na strychu tego domu znalazło schronienie siedmioro Żydów.



Pages:     | 1 |   ...   | 8 | 9 || 11 | 12 |   ...   | 24 |


Similar works:

«Early Care & Education Training calendar January February March 2014 Community Child Care Solutions Diocese of Metuchen Child Care Resource & Referral 103 Center Street • Perth Amboy • NJ 08861 732.324.4357 92 East Main Street, Suite 304 • Somerville • NJ 08876 908.927.0869 www.communitychildcaresolutions.org REGISTRATION POLICIES & PROCEDURES Our commitment is to raise the quality of child care by providing a variety of educational opportunities for family child care providers,...»

«Chosen Ciphertext Secure Public Key Threshold Encryption Without Random Oracles Dan Boneh1, Xavier Boyen2, and Shai Halevi3 1 Stanford University, Stanford, CA, dabo@cs.stanford.edu 2 Voltage Security, Palo Alto, CA, xb@boyen.org 3 IBM, T.J. Watson, NY, shaih@alum.mit.edu Abstract. We present a non-interactive chosen ciphertext secure threshold encryption system. The proof of security is set in the standard model and does not use random oracles. Our construction uses the recent identity based...»

«HOW TO START YOUR OWN COUNTRY Princess Joan an d P rince Roy at Sealand. Erwin S, Strauss HOW 10 START VOUR OWN COUNTRY Erwin S. Strauss PALADIN PRESS • BOULDER, CO LO RADO How to Start Your Own Country by E rw in S. Strauss C opyright © 1979. 1984, 1999 by E rw in S. Strauss ISBN 13: 978-1-58160-524-2 Printed in the U nited States o f A m erica P ublished by Paladin Press, a division o f Paladin E nterprises, Inc. G unbarrel Tech C enter 7077 W inchester C ircle Boulder, C olorado 80301 U...»

«April 29th Registration 8.45-9.15am, Foyer outside Room GEMS0-016, UL Welcome Remarks and Official Conference Launch by Dr Aileen Dillane, Irish World Academy of Music and Dance, UL Room GEMS0-016, UL 1 Illusions of Action: Three Versions of Room Wednesday 9.30 -11.00 “Birmingham Sunday Annie J. Randall GEMS0-028, UL SESSION (A1) – 2 Protest and Authenticity in Turkish Chair: Aileen popular Music Videos – Lyndon C. Way Dillane Protest songs: Recontextualisation and 3 Singing Hasta...»

«Reading in a Foreign Language April 2016, Volume 28, No. 1 ISSN 1539-0578 pp. 01–19 Text-based recall and extra-textual generations resulting from simplified and authentic texts Scott A. Crossley Georgia State University United States Danielle S. McNamara Arizona State University United States Abstract This study uses a moving windows self-paced reading task to assess text comprehension of beginning and intermediate-level simplified texts and authentic texts by L2 learners engaged in a...»

«Charges reported under the Offensive Behaviour at Football and Threatening Communications (Scotland) Act 2012 in 2015-16 CRIME AND JUSTICE social research Charges reported under the Offensive Behaviour at Football and Threatening Communications (Scotland) Act 2012 in 2015-16 Neil Davidson Justice Analytical Services, The Scottish Government Contents Executive summary 1. Introduction 2. Methods 3. Findings Details about the accused Age and sex of the accused Alcohol and drug related charges...»

«Lutheran Church of the Redeemer Annual Report for 2012 Annual meeting March 17, 2013 0 TABLE OF CONTENTS Pastors’ Report Senior Pastor Membership Report ELCA Congregational Report Pastor for Midtown Mission Pastor for Member Care President of the Congregation Minister for Faith Formation & Children and Family Ministry Board Digital Media Director/Nursery Coordinator & Digital Media Ministry Committee. 11 Organist and Children’s Music Director Adult Choral Director Operations Director/Adult...»

«FRCC 2016 Load & Resource Reliability Assessment Report FRCC-MS-PL-081 Version: 1 3000 Bayport Drive, Suite 600 Tampa, Florida 33607-8410 (813) 289-5644 Phone (813) 289-5646 – Fax www.frcc.com Classification: Public Page 2 of 32 FRCC 2016 Load & Resource FRCC-MS-PL-081 Reliability Assessment Report Version 1 The original signatures are maintained on file. TITLE NAME DATE Denise Lam (FRCC) Steve Sim (FPL) 06/07/2016 Version Author Chris Steele (TEC) Jordan Williams (TEC) Resource Working Group...»

«TELEVISION DISTRIBUTOR’S ASSUMPTION AGREEMENT In consideration of the execution of a DISTRIBUTION AGREEMENT between_ (“Producer”) and the undersigned Distributor, Distributor agrees that the motion picture presently entitled _ (the “Picture”) is subject to the current Screen Actors Guild-American Federation of Television and Radio Artists Agreement for Independent Producers of Television Motion Pictures, or its predecessor agreement, as applicable, as either may be amended,...»

«Waterschap Rivierenland Toelichting op het GGOR/Streefpeilbesluit OverBetuwe inclusief beschrijving GGOR Over-Betuwe Vastgesteld door het algemeen bestuur van waterschap Rivierenland op 15 juni 2012. INHOUDSOPGAVE blz.1. INLEIDING 1 1.1. Aanleiding 1 1.2. Doel 1 1.3. Projectmatig kader 2 1.4. Leeswijzer 2 2. GEBIEDSBESCHRIJVING 3 2.1. Algemeen 3 2.2. Begrenzing en topografie 3 2.3. Huidig grondgebruik 3 2.4. Maaiveldhoogte 4 2.5. Cultuurhistorie en archeologie 4 2.6. Geomorfologie en bodem 4...»

«Using Prediction Market Data to Illustrate Undergraduate Probability David J. Aldous April 18, 2012 Abstract Prediction markets provide a rare setting where results of mathematical probability theory can be related to events of real-world interest and where one can compare theory to data. The paper discusses two simple mathematical results – the halftime price principle and the serious candidates principle – and corresponding data from baseball and the 2012 Republican Presidential...»

«2016 THROUGH THE LOOKING GLASS SCHOLARSHIP ANNOUNCEMENT AND APPLICATION Through the Looking Glass and its National Center for Parents with Disabilities and their Families are pleased to announce new scholarships specifically for high school seniors or college students who have parents with disabilities. A total of fifteen $1000 scholarships will be given out Fall 2016. These scholarships are part of Through the Looking Glass’ National Center for Parents with Disabilities and their Families....»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.