WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:     | 1 |   ...   | 9 | 10 || 12 | 13 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 11 ] --

Brzozowski skupywał dla nich żywnośd, co zapewne zwróciło czyjąś uwagę, bo pewnego wieczoru żandarm Alscher wystrzelał wszystkich ukrywających się w tym domu Żydów. (…) Policjant Brzozowski został aresztowany za pomoc okazywaną Żydom i przywieziono do Tarnobrzega”14.

Brzozowski nie był jedynym policjantem w powiecie, który udzielił pomocy ukrywającym się Żydom. Robił to także Edward Winiarski z Grębowa wraz ze swoją żoną Marią, za co w grudniu 1994 roku w Rzeszowie oboje otrzymali odznaczenia „Sprawiedliwy wśród narodów świata” i honorowe obywatelstwo Izraela. Żona pana Winiarskiego tej chwili niestety nie doczekała. „Gdy po wsi poszła wieśd, że Niemcy otaczają żydowskie domostwa przyleciały do mnie w biały dzieo cztery Żydówki (rodzina pp. Komito – przyp. autora) – matka i trzy córki w wieku 6–13 lat. Wiedziałem co mi za to grozi, a jednak nie miałem serca ich wygonid z domu. Ukrywały się u mnie przez 2 tygodnie. Potem wraz z żoną ustaliliśmy tzw. punkty kontaktowe Żydów m.in. w Sandomierzu, Mielcu i Krakowie.

Żona odwoziła je tam, za każdym razem ryzykując życiem.

Miała jednak dużo szczęścia. Wszystkie żydówki również przeżyły okupację. Po wyzwoleniu, w przeciwieostwie do innych rodzin, oddaliśmy im daną nam na przechowanie rodzinną biżuterię. Mogły dzięki temu wyjechad do Izraela” – wspomi

–  –  –

nał 80-letni Edward Winiarski, w styczniu 1995 roku, dziennikarzowi „Tygodnika Nadwiślaoskiego”15.

Trzeba dodad, że Edward Winiarski w okresie międzywojennym był policjantem w Grębowie k/Tarnobrzega, walczył w 1939 roku, aresztowany podczas kampanii wrześniowej przez Sowietów i osadzony pod Tarnopolem uciekł i wrócił w rodzinne strony. Podczas okupacji hitlerowskiej był ukrywającym się żołnierzem AK Obwód Tarnobrzeg, ale 11 listopada 1944 roku został aresztowany przez NKWD i osadzony najpierw w Tarnobrzegu, potem w Przemyślu, Jegolsku, a następnie w łagrach Szepietowo i Borowicze. Do Polski wrócił 11 marca 1946 roku. Swoje wspomnienia opublikował w książce Dionizego Garbacza i Andrzeja Zagórskiego „W kleszczach Czerwonych”16.

Według relacji świadków i opracowao historyków, Oddziały Batalionów Chłopskich działające w powiecie tarnobrzeskim, w 1943 i 1944 roku miały kilka kontaktów z oddziałami Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). Po raz pierwszy miało to miejsce w 1943 roku, kiedy partyzanci ŻOB chcieli w okolicach wsi Cygany dostad się za San. Wpadli jednak w niemiecką zasadzkę, z której wyszedł tylko jeden człowiek. Podaje Jan

Sokół w swojej książce „Konspiracja nad Wisłą i Sanem”:

15 W. Malicki, Sprawiedliwy, „Tygodnik Nadwiślaoski” nr 2 z 13 stycznia 1995, Tarnobrzeg, s. 4.

16 D. Garbacz, A. Zagórski, W kleszczach Czerwonych, Brzozów – Rzeszów 1991, s. 154–167.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 103 „Po pewnym czasie uratowany partyzant przybył do wsi Cygany, gdzie u naszego działacza »Bohuna« ukrywał się przez dwa tygodnie. Następnie została skierowany do OS »Czernika«, w którym doczekał wolności. Pochodził spod Stanisławowa. Nie wyglądał na Żyda. Był to Józef Epler. W oddziale »Czernika« pełnił funkcję zaopatrzeniowca i magazyniera żywnościowego. (…) (Po wyzwoleniu był w MO w Tarnobrzegu, potem wyjechał do Wałbrzycha, skąd starał się o wyjazd do Izraela. Doszło do mnie niesprawdzona wieśd, że Epler brał udział w porwaniu Eichmanna)”17.

Dwóch Żydów znalazło się także w Oddziale Partyzanckim „Jędrusie” (od 1943 roku scalonym z AK), który działał od wiosny 1940 roku na Ziemi Sandomierskiej. Byli to Jerzy Bette ps. „Papcio” i Janusz Lipski ps. „Fala”. Jak podaje Eugeniusz Dąbrowski: „»Papcio« był jednym z najstarszych wiekiem członków oddziału. Stąd też i pseudonim. Był Żydem. Szybko zżył się z naszym zespołem i czuł się wśród nas bardzo dobrze”18.

Bette jako żołnierz „Jędrusiów (od kwietnia 1943 roku) odpowiedzialny był za nasłuch radiowy i obsługę radia. Znał kilka języków, m.in. rosyjski, francuski, włoski i angielski. Wiosną 1943 roku rozbroił kilkuosobowy nieznany patrol w Bukowej 17 J. Sokół, Konspiracja…, s. 128. Por. S. Ordyk, Hasło „Wisła”, Warszawa 1973, s. 336; E. Fąfara, Gehenna ludności żydowskiej, Warszawa 1983, s. 601 i 609.

18 E. Dąbrowski, Szlakiem „Jędrusiów”, Kraków 1992, s. 237.

104 | Adam F. Baran oraz patrol NSZ, wybierający się bez zezwolenia swoich władz zwierzchnich na majątek w Szwagrowie koło Połaoca. Od kooca września 1943 roku Bette był członkiem zespołu redakcyjnego wznowionego „Odwetu”. Swoją siedzibę miał w Lesisku koło Ossali, gdzie prowadził nasłuch a także zorganizował szkolenie z zakresu łączności dla żeoskich patroli z tutejszych placówek19. W lipcu 1944 roku kpt. Bette przeszedł do brygady „Grunwald”, dowodzonej przez Józefa Sobiesiaka.

Po aresztowaniu szefa „Jędrusiów” Józefa Wiącka w listopadzie 1944 roku przez kpt. Duljasza (Żyda, komendanta powiatowego UB w Sandomierzu), mieszkał z żoną Lucyną w Lublinie jako oficer LWP, gdzie prawdopodobnie pracował już w Rozgłośni Polskiego Radia. Dzięki jego osobistej interwencji w styczniu 1945 roku w UB w Łoniowie zwolniono J. Wiącka „Sowę”. Całe zdarzenie opisał w swojej książce pt. „Życie na włosku” obecny podczas tego wydarzenia Mieczysław Korczak. Po wojnie „Papcio” pracował w Rozgłośni Polskiego Radia w Łodzi – w 1945 roku na kierowniczym stanowisku. Kilka lat potem wyemigrował do Szwecji20. Zupełnie odmienne 19 Tamże, s. 170, 206–209. Por. H. Kuksz, „Jędrusiowa” dola, Warszawa 1992, s. 41, 63 i 68.





20 A. Skowrooski, Relacja, [w:] Tropem zbrodni stalinowskich, Zarębski M.A. (red.), Staszów 1992, s. 150. Por. M. Korczak, Życie na włosku, Staszów 1994, s. 169–171.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 105 stanowisko i ocenę „Papcia” podał na łamach wydanej ostatnio książki Włodzimierz Gruszczyoski21.

Janusz Lipski ps. „Fala” był żołnierzem „Jędrusiów” od jesieni

1943. Przybył do Sandomierza z Radomia, gdzie był „spalony” pracując w konspiracyjnym kontrwywiadzie AK. Razem ze Zbigniewem Kabatą ps. „Bobo” 24 października 1943 roku dokonał brawurowej likwidacji konfidenta Gestapo Zygmunta Gaszyoskiego podczas meczu piłkarskiego na stadionie w San(…) Bette przyszedł do grupy w lecie 1943 roku z dwoma pistoletami maszynowymi typu „Bergmann” (używanymi tylko przez niemieckie służby policyjne). Spotkał go idącego (oczywiście bez broni) na drodze do Klimontowa w kierunku Sulisławic »Łysy« (Marian Kozłowski – przyp. autora). Rozpoznając w nim obcego zażądał, pod bronią, wylegitymowania się. Bette nie taił swego wyznania.

W uzbrojonym człowieku domyślał się członka podziemia. Wystąpił z ofertą pracy w podziemiu jako człowiek wykształcony. Został przyjęty. Twierdził, że uciekł z więzienia w Sandomierzu (powojenne badania akt nie potwierdziły tej wiadomości). W okresie „Burzy” Jerzy Bette zdezerterował z oddziału. Są bardzo prawdopodobne podejrzenia, że przeszedł do oddziału Józefa Maślanki »Górka« – początkowo w formacjach BCh, a potem Armia Ludowa (AL).

Po wojnie otrzymał posadę naczelnego dyrektora rozgłośni radiowej w Gdaosku. »Łysy« i »Sowa« (Józef Wiącek – przyp. autora) powodowali się względami humanitarnymi. Nie wiedzieli wówczas o istnieniu »Żagwi«, znajdujące się na usługach gestapo tajnej organizacji złożonej z Żydów. Gestapo rozsyłało ich m.in. do oddziałów partyzanckich jako szpiclów i prowokatorów. Mając tę wiedzę byliby ostrożniejsi”, cyt. za: W. Gruszczyoski, „Odwet” – „Jędrusie” (próba monografii), Staszów 1995, s. 162.

106 | Adam F. Baran domierzu, gdzie było obecnych około 2 300 ludzi (kibiców i wojska). Został następnie odwołany przez Inspektorat AK do innych zadao. Po wojnie osiadł prawdopodobnie w Łodzi22.

W 1943 roku rozpoczęła się planowa eksterminacja ludności żydowskiej w całym kraju. Zachowane od pożogi wojennej archiwum wywiadu komendy Obwodu AK „Twaróg” w Tarnobrzegu, kierowane przez por. Stefana Rosia „Jawora”, zachowało jeszcze kilka innych cennych meldunków z lat 1943– 1945, które obrazują losy Żydów w Tarnobrzegu i na terenie tarnobrzeskiego powiatu. Na przykład w meldunku „Jawora” z 24 czerwca 1943 roku dotyczącego komunistów na terenie Obwodu AK Tarnobrzeg czytamy m.in.: „Chmielów. (…)

10. Mozes Hauser zwany »Mosiek«, Żyd, ukrywa się po okolicznych wsiach jak Alfredówka, Cygany i Hermanówka przysiółek. Wymieniony ukrywa się w Alfredówce u Pawła Ordona, w Cyganach u emeryta Panka i u Antoniego Dryki zwanego »Kotka«. 22 grudnia 1943 Hauser był u leśniczego Kosiora w Jadachach i wypytywał o Górala, Szarego, Batorego, Przybylskiego i Nowotnego. Był to czas przed ściganiem Batorego i Przybylskiego. Wymieniony Żyd dał jednemu gospodarzowi w Cyganach pieniądze na pożyczkę a innemu skórę na przechowanie. Obaj zwlekali z wyrównaniem należności. Hauser przed Kosiorem powiedział, że ci, którzy nie chcieli oddad należności to teraz oddali z procentami. U obu dłużników były 22 A. Skowrooski, Relacja, [w:] Tropem zbrodni stalinowskich…, s. 150. Por. E. Dąbrowski, Szlakiem „Jędrusiów”…, s. 212 – 219;

W. Gruszczyoski, „Odwet” – „Jędrusie”…, s. 163 i 165.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 107 rabunki. Należy wnioskowad, że inicjatorem był Mosiek. Żyd jest st. dobrze ubrany i odżywiony – Hauser jest podejrzany o należenie do NKWD na tut. terenie. Według otrzymanych informacji jest on także na żołdzie Antoniego Urbaniaka i z tym współpracuje”23.

W meldunku wywiadu AK z września 1943 roku podano:

„2.IX.43 wywieźli 35 Żydów z Twaroga (Tarnobrzega – przyp.

autora)”24.

W innym opracowaniu czytamy: „Z Wielowsi zabrano Żydów do Sandomierza, skąd odchodziły transporty do obozów i miejsc straceo. Z transportu uciekł długoletni mieszkaniec wsi, krawiec Icek. Zaopiekował się nim Andrzej Partyka. Icek ukrywał się u niego w stodole, potem w trupiarni na cmentarzu w Wielowsi, wreszcie w domu należącym do Bronisławy Borzęckiej, która wyjechała do Francji. Często odwiedzał go gminny komendant BCh Michał Partyka, syn Andrzeja. (…) W marcu 1944 r. w Wielowsi i okolicznych wsiach stacjonowali żołnierze niemieccy z rozbitych oddziałów na froncie wschodnim. Ze stodoły, w której znajdowała się kryjówka Icka, Niemcy brali słomę. Icek przeświadczony, że żołnierze poszukują właśnie jego, wyskoczył z kryjówki, chcąc się ratowad

–  –  –

ucieczką. Został schwytany i przekazany w ręce żandarmerii w Tarnobrzegu. O dalszym jego losie słuch zaginął”25.

Szczegółowy opis dotyczący tego zdarzenia znalazł się w raporcie wywiadu AK Obwód „Twaróg” z lutego 1944, który donosił: „(…) Dnia 5.II. 1944 został przez Schupo w Wielowsi znaleziony N.N. Żyd w pewnym domu gdzie się ukrywał, dostawiony do Ortskomendantury w Tarnobrzegu, a tu oddany do dyspozycji żand. i żandarm Bugla go na ulicy zastrzelił obok sądu i tak pozostawił do następnego dnia. 6 II został dopiero przez Magistrat uprzątnięty”26.

Raport wywiadu AK Obwód Tarnobrzeg z 25 stycznia 1944 roku donosił: „(…) W nocy z 15 na 16 stycznia 1944 odbyło się na Kępie Zalesz.*aoskiej] Gm. Zbydniów zebranie partii komunistycznej z udziałem 2 Żydów, byłych adwokatów z Rozwadowa: Elenbogan ur. w Zaleszanach i Taller z Rozwadowa. Elenbogan miał dobre ustosunkowania wśród miejscowej naszej ludności sprzed wojny, adwokat Taller lat 40–45 były kpt. rez. i w wojnie 1939 był dcą obrony przeciwlotniczej St. Woli. Obydwaj zostali wypędzeni za San przez Niemców w 1939. Elenbogan w czasie okupacji polskich terenów przez bolszewików przebywał we Lwowie a obecnie wrócił mieszkad na terenie Rudnika. Obecnie zamieszkuje w Jeziórku i na terenie grębowszczyzny i baranowszczyzny, i bardzo częstym gościem jest w Chmielowie. Wywiad, aż do likwidacji Dąb proJ. Sokół, Konspiracja…, s. 129–130.

26 Archiwum „Jawora”…, s. 78.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 109 wadzi. W czasie obrad dom mieli obstawiony 2 kbm, mieli granaty i kb. Przed zebraniem widziani byli szwendający się we wsi Kępie Zaleszaoskie. Zebranie odbyło się w nocy”27.

W październiku 1944 roku komendant Podokręgu AK Rzeszów dr płk Kazimierz Putek ps. „Zworny” meldował do komendanta Okręgu Kraków: „(…) Na ternie Tarnobrzega pojawiły się donosy przeciw AK za rzekomy udział w mordach na Żydach.

Tamtejsza ludnośd uchyla się od parcelacji majątków”28.

Epilogiem kwestii żydowskiej podczas okupacji hitlerowskiej były liczne aresztowania, które miały miejsce wśród tarnobrzeżan, byłych żołnierzy Oddziału Partyzanckiego „Jędrusie”.

Między innymi „mottem” aktu oskarżenia, sporządzonego przez WUBP w Kielcach, w czerwcu 1946 roku, przeciw Andrzejowi Skowrooskiemu, tarnobrzeskiemu harcerzowi, członkowi „Odwetu” i żołnierzowi Oddziału Partyzanckiego „Jędrusie”, był zarzut „ohydnych morderstw na ukrywających się przed terrorem okupanta, Żydach i bolszewikach”29.

27 Tamże, s. 76 – 77, 80 i 125.

28 Nr 378, Depesza komendanta podokręgu AK Rzeszów do komendanta okręgu Kraków. Likwidacja RKU w Nisku, [w:] F. Gryciuk, P. Matusak, Represje NKWD wobec żołnierzy podziemnego Paostwa Polskiego w latach 1944–1945 (wybór źródeł), t. I, Siedlce 1995, s. 301.



Pages:     | 1 |   ...   | 9 | 10 || 12 | 13 |   ...   | 24 |


Similar works:

«SONS OF THE AMERICAN LEGION NATIONAL ADMINISTRATIVE MANUAL 2015 33rd Edition SONS OF THE AMERICAN LEGION ADMINISTRATIVE MANUAL 2014-2015 TABLE OF CONTENTS SECTION I: Directory Page National Officers 1 National Commission/Committee Chairman 2 Past National Commanders 3-4 National Executive Committeemen 5-6 Alternate National Executive Committeemen 7-8 Detachment Commanders 9-10 11-12 Detachment Adjutants SECTION II: Definitions and Uses of Forms Detachment Officer’s Certification Report 13...»

«OBVODNÝ POZEMKOVÝ ÚRAD V SENICI Hollého750, 905 01 Senica Č.j. spis 149/07Kunov III/SRN V Senici: 30.6.2009 Vec : Rozhodnutie o schválení vykonania projektu pozemkových úprav na vyporiadanie vlastníctva pozemkov v záhradkovej osade Senica – Kunov III, v katastrálnom území Kunov podľa § 16 ods. 1 zákona č. 64/1997 Z. z. v platnom znení. Rozhodnutie Obvodný pozemkový úrad v Senici, ako orgán príslušný v zmysle § 18 ods.1 zákona č. 64/1997 Z. z. o užívaní...»

«Good Practice No. 12 December 2010 IMPROVING PATIENT HANDOVER 1. Purpose The purpose of this document is to summarise the evidence and share good practice on effective handover of teams because there is emerging evidence that patient handover is often a weak link in the delivery of care. In addition, there is no published method that forms the gold standard and there is large variation in practice.2. Introduction The implementation of the Working Time Directive has meant significant changes to...»

«GP IT Service Specification Executive Summary Andy Ferrari Informatics Locality Lead 19th June 2013 Purpose This paper explains the national perspectives on GP IT and sets out a summary of the corresponding GP IT Service Specification currently being delivered by Central Southern Commissioning Support Unit. The Area Team/CCG Forum in June agreed that each CCG Governing Body should receive a paper to approve the recommended approach for managing GP IT as a common programme across the Thames...»

«THE COLD WAR, JAZZ, AND TURKEY Mine Pınar Gözen CULTURAL EXCHANGE1 When Diz blew, the riots were routed People danced and they cheered and shouted The headlines bannered the hour as his They dropped their stones and they rocked with Diz. That’s what we call cultural exchange Yeah! I remember when Diz was in Greece back in ´56 He did a good job we started sending jazz all over the world. The State Department has discovered jazz It reaches folks like nothing ever has. Like when they feel the...»

«[Type text] [Type text] [Type text] Exaggerated Modesty: The Evolution and Acceptance of Showing the Navel in Swimwear Patricia Hunt-Hurst, Amy Scarborough Abstract This paper focuses on the evolution of exposing the navel in swimsuits and other clothing as documented in The New York Times, The Washington Post, American Vogue, and Harper’s Bazaar from 1946 to 1966. The scanty two-piece later named “bikini” was introduced in 1946. Yet the style of swimsuit that predominated in the American...»

«Openned Podcast #2 Transcript Francesca Lisette & Timothy Thornton This is a transcript of an interview with Francesca Lisette and Timothy Thornton by Alex Davies and Stephen Willey. Unfortunately the sound quality of the recording is too poor to make available. Alex Davies took part in the interview via the internet his typed questions are presented in italics. Steve: Francesca, perhaps you could say something about Chlorine Reading Series, what it is and how it got started. Francesca:...»

«European Commission, EDF Funding EU Remittances for Developing Countries, Remaining Barriers, Challenges and Recommendations EuropeAid/129783/C/SER/multi Project No. 2011/266478Version 1 FINAL REPORT 30th July 2012 Leon Isaacs Carlos Vargas-Silva Sarah Hugo This project is funded by A project implemented by The European Commission HTSPE Limited and EuroTrends HTSPE Limited Thamesfield House Boundary Way Hemel Hempstead Herts HP2 7SR United Kingdom Tel: +44 (0) 1442 202400 Fax: +44 (0) 1442...»

«AN EX POST EVALUATION OF THE RIDERSHIP IMPACTS OF THE VIVA BUS TRANSIT SYSTEM by Robert David Forsey A thesis submitted in conformity with the requirements for the degree of Master of Applied Science Graduate Department of Civil Engineering University of Toronto © Copyright Robert David Forsey 2011 An Ex Post Evaluation of the Ridership Impacts of the VIVA Bus Transit System by Robert David Forsey Master of Applied Science, 2011 Department of Civil Engineering, University of Toronto ABSTRACT...»

«Guidance notes for AHRC Midlands3Cities AHRC funding applications 2017 Contents Guidance notes for AHRC Midlands3Cities AHRC funding applications 2017 Contents Introduction Working with your prospective supervisors Applying for a place to study at a Midlands3Cities University Applying for AHRC M3C DTP funding (online application form) Page 1: Personal details Page 2: Residency Page 3: Your supervision team Page 4: Your references and referees Page 5: Your career in higher education to date Page...»

«The Priority of Silence Recovering an anterior sense of “active receptivity” to acquire right relationship with contemporary digital media environments. by John David O’Brien A thesis submitted to the Faculty of Regis College and the Theology Department of the Toronto School of Theology. In partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts in Theology awarded by the University of St. Michael’s College. © John David O’Brien 2012   The Priority of Silence John...»

«    Notes on Bonds: Illiquidity Feedback During the Financial Crisis*ǂ David Musto Greg Nini Krista Schwarz September 28, 2016 Abstract: This paper traces the evolution of extreme illiquidity discounts among Treasury securities during the financial crisis; bonds fell more than six percent below more-liquid but otherwise identical notes. Using high-resolution data on market quality and trader identities and characteristics, we find that the discounts amplify through feedback loops, where...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.