WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:     | 1 |   ...   | 10 | 11 || 13 | 14 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 12 ] --

29 A. Skowrooski, Relacja [w:] Tropem zbrodni stalinowskich…, s. 150. Por. Wojskowy Sąd Rejonowy, Akta sprawy, sygn. R. 747/46, w zbiorach Archiwum Sądu Wojewódzkiego w Kielcach, Wydział III 110 | Adam F. Baran A do dziś, na podstawie materiałów CKŻP, niektórzy autorzy podają Tarnobrzeg wśród kilku głównych miasteczek, gdzie tylko w pierwszych tygodniach wiosny 1945 roku miały miejsca zabójstwa Żydów przez NSZ30. A tak wspomina tamte dni Wiktoria Lang-Zielioska: „Właściwie pierwszego znajomego Żyda to spotkałam w 1944 roku. To była zupełnie przypadkowa sytuacja. To był pan Spinadel. To była taka rodzina Spinadlów, ojciec był fryzjerem (…) a ja z Gizelą chodziłam do jednej klasy przed wojną. I ja wtedy byłam koło stadionu. Szłam gdzieś w kierunku Miechocina i nagle taki oficer mi salutuje.

Ja się odwracam, nie znam żadnego oficera radzieckiego wiec się nie odkłaniam. »– To pani mnie nie poznaje? Przecież pani chodziła razem z Gizelą. Ja jestem Spinadel«. I ja mówię: »– Tak. Teraz to już wiem. Co pan tu robi?« [A on:] »– A, proszę pani, ja idę do prof. Płonki…«, i zaczął się klepad po kaburze z pistoletu. I zrozumiałam po co on idzie. Wtedy można było zastrzelid każdego na miejscu, kto miał broo. I mówię mu, że jeśli idzie pan odwiedzid prof. Płonkę, to niestety pan go nie zastanie, bo jak profesor wyjechał na wojnę w 1939 roku, to go do tego czasu nie ma. (…) I o nim opowiadał mi później Karny, odpis aktu oskarżenia i wyroku WSR z 2 kwietnia 1947 roku w zbiorach autora.

30 M. Nadworny, T. Zygier, Miara zbrodni i nienawiści, „Gazeta Wyborcza” nr 155 z 6 lipca 1993, Warszawa, s. 12–13.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 111 Kazik Reczek, że w Katowicach się z nim spotkał czy gdzieś, tak że on był w UB”31.

Mieszkający dziś w Izraelu, były mieszkaniec Tarnobrzega, Eisig Wahl, we wrześniu 1939 roku dostał kartę mobilizacyjną do Wojska Polskiego, do 39 pułku strzelców w Jarosławiu koło Przemyśla. Wydarzenia te i dalsze swoje losy opisał w liście do Prezydenta RP Lecha Wałęsy w 1993 roku. Jest to jedyna, znana autorowi, relacja tarnobrzeżanina Żyda. Ze względu na jej wartośd historyczną przytoczona została z zachowaniem oryginalnej pisowni: „Po rozdziału Polski między Niemcami i Rosją mój batalion pod przewodnictwem porucz. Skiba Z.

znalazł się w okolicach Sieniawy tj. na terytorii zajęta Rosjanami. Po rozporządzeniu Pana porucznika my złożyli jemu broo i byli rozpuszczeni i każdy miał możnośd udad się dokąd chciał. Gdybyśmy się odłączyli na jakiś duży odcinek drogi nas okrążyli ruskie wojska i wzięli nas jakoby do niewoli. Stąd wywieźli do Lwowa, gdzie nas trzymali w przeciągu 6-ciu miesięcy w więzieniu a potem nas zapchali do wagonów (…) i wywieźli w głąb Rosji tzn. na północ do lasów Jarosławska obłośd na rzeką Szeksna dla wyrąbania lasu. Było nas w jednym transporcie 1660 osób i przeciągu 6-u miesięcy zostało 650 osób, reszta wymarła od różnych chorób, głodu i chłodu.

Wówczas nas przerzucili do Rybinska i do Uglicza na budowę elektrostancje na Wołdze. W 1943 r. gdy Niemcy podeszli bli

–  –  –

sko do Wołgi zaczęto rozformowywad blisko leżące łagry. I ja zostałem wysłany do Uzbekistanu w miasteczku Kogan nie daleko Buchary, gdzie znów NKWD wzięło szefostwo nade mną i zagnali do tzw. Wojen-stroj, gdzie z ogromnych składów ładowaliśmy ogromne bomby do wagonów i odsyłali na front.

W 1945 r., gdy wojna się skooczyła mnie znów wzięli i posadzili jako że wiodłem agitację przeciw Sowietskiej władzy i po parag. 58 punkt 10 i siedziałem do 29 listopada 1949 r.

Po oswobodzeniu pozbawili mnie wszelkiego obywatelstwa z prawem zamieszkania tylko wyłącznie w Karagandzie. Jako kosmopolit nie miałem prawa przyjechad czy pójśd pieszo z nowego miasta do starego i na odwrót bez zezwolenia komendanta. W 1968 roku wyjechał mój przyjaciel do Polski stąd przedarł się do Stanów zjednoczonych, gdzie się spotkał z moją siostrą i dał jej mój adres, i zaczynając z 1969 roku ja każdy rok 2 razy podawał prośby do GWiR-u o zezwolenie na wyjazd do Ameryki do siostry i każdy raz mi odmawiano. I tylko obecnie mnie się udało wyrwad z tej gehenny. (…) Obecnie zostałem jedynym spadkobiercą – dziadek Abraham Wahl, ojciec Hersz Wahl, matka A. Wahl i brat zginęli gdzieś w niemieckich łagrach a siostra zmarła w Nu-Jorkie w 1991 r. (…)”32.

Koocząc ten szczególnie trudny temat, dodajmy jeszcze jeden życiorys związany z Tarnobrzegiem. W sierpniu 1996 roku 32 List Eisiga Wahla do Prezydenta RP Lecha Wałęsy, Kancelaria Prezydenta, Biuro Skarg i Listów – wpłynęło 14 kwietnia 1993, rkps, kopia w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Tarnobrzega i zbiorach prywatnych autora, s. 1–2.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 113 zmarła w wieku 93 lat dr Olga Lilien. Była rodowitą lwowianką, córką cenionego pediatry dra Norberta Liliena. W 1927 roku ukooczyła studia medyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Gehenna lat 1939–1944 rzuciła ją do Mokrzyszowa (obecnie dzielnica Tarnobrzega), gdzie ukrywała się pod przybranym nazwiskiem Olgi Mazur. Jako lekarz współpracowała z Obwodem AK Tarnobrzeg, a po 1945 roku z miejscowym Obwodem WiN. Po zakooczeniu wojny zdecydowała się zostad w Tarnobrzegu, gdzie włączyła się w organizację miejscowej służby zdrowia. Pracowała w tarnobrzeskim szpitalu i była lekarzem szkolnym tarnobrzeskiego liceum. W pamięci społeczeostwa zapisała się jako doskonały fachowiec i osoba wielkiej skromności. Rada Miasta Tarnobrzega nadała jej imieniem jedną z uliczek w centrum Starego Miasta33.





–  –  –

STANISŁAW JASIOSKI

13 stycznia 1942 r. został aresztowany w Bolesławcu powiat Dąbrowa Tarnowska druh Stanisław Jasioski HO przez Gestapo z Tarnowa.

Staszek Jasioski był młodszym bratem „Jędrusia” – Władysława Jasioskiego. Urodził się 1 kwietnia 1917 r. w Dzikowie, obecnie Tarnobrzeg. Do ZHP wstąpił w Mielcu, do II Drużyny Harcerzy im. ks. J. Poniatowskiego. Po przeprowadzeniu się rodziców do Tarnobrzega Staszek jako uczeo Gimnazjum im. hetmana Jana Tarnowskiego, od 3 września 1933 r. działał w I Drużynie Harcerzy im. gen. H. Dąbrowskiego. W 1935 r.

jako jeden z nielicznych harcerzy wchodzi w skład tarnobrzeskiej grupy harcerzy, pod przewodnictwem hufcowego hm. Ignacego Płonki H.R. na Jubileuszowy Zlot Harcerstwa Polskiego w Spale. Od 1936 r. jest przybocznym II Drużyny Harcerzy im. Janka Mastalerczyka w Tarnobrzegu, a po jej przemianowaniu na II Wodną Drużynę Harcerzy im. gen.

M. Zaruskiego – drużynowym. Oprócz tego od 1937 r. pełnił obowiązki przybocznego hufcowego hm. I. Płonki, jako jeden z trzech powołanych na tę funkcję. W harcerskim rzemiośle doszedł do stopnia Harcerza Orlego.

Oprócz harcerstwa należał także do szkolnego Hufca Przysposobienia Wojskowego, gdzie z czasem pełnił funkcję komendanta. Jeszcze przed wojną ukooczył tarnobrzeskie gimnazjum, zdając pozytywnie maturę.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 115 Podczas kampanii wrześniowej podzielił losy szkolnego Hufca PW, który po otrzymaniu rozkazu od ppor. Józefa Sarny odmaszerował za San a następnie wobec zaistniałej sytuacji, po 17 września 1939 r. został rozwiązany, skąd każdy miał działad i decydowad o sobie na własną rękę. Wrócił szczęśliwie do Tarnobrzega i wraz z bratem stanowił trzon nowopowstającej organizacji podziemnej, nazwanej później od wydawanej gazety „Odwet”. Staszek nie był jedynym harcerzem w organizacji. Właśnie te znajomości i przyjaźnie z młodzieoczych lat przydały mu się teraz. Wraz z kilkoma starszymi gimnazjalistami zdołał zachęcid do działalności konspiracyjnej – Tajną Drużynę Harcerzy, prowadzoną przez Eugeniusza Dąbrowskiego HO. W pracach redakcji „Odwetu” pracował do kooca września 1940 r. Wtedy to właśnie udało mu się szczęśliwie zbiec przed aresztowaniem na stacji kolejowej w Tarnobrzeg.

Od tej pory ukrywał się pod nazwiskiem „Adam Sosna”, najdłużej w powiecie Dąbrowa Tarnowska. Na tym terenie kierował punktem przebitkowym oraz rozległą siecią kolportażową, obejmującą Dolny Dunajec, Tarnów po Nowy Sącz.

13 stycznia 1942 r. został aresztowany na swej kwaterze w Kosierówce koło Bolesławia, wraz z Piotrem Kozłem ps. „Filar”, i osadzony w tarnowskim więzieniu. Przez kilka tygodni Gestapo nie zdołało rozszyfrowad kim jest naprawdę „Adam Sosna”. Pomógł im w tym przypadek. W czasie któregoś przesłuchania Staszka rozpoznał niemiecki żandarm, kolonista z rejonu Mielca, który w młodości uczęszczał wraz ze Staszkiem do szkoły powszechnej. Teraz Niemcy wiedzieli 116 | Adam F. Baran już, że mają brata „Jędrusia”, dowódcy sławnego już oddziału partyzanckiego.

Losy Staszka z tarnowskim więzieniu znamy dobrze z wysyłanych przez niego grypsów, które się szczęśliwie zachowały.

W grypsie datowanym na 28 czerwca 1942 r., wysłanym konspiracyjnymi kanałami do swojego przyjaciela Eugeniusza Markiewicza, Staszek pisał m.in.: „(…) Przypominam sobie, ile razy prosiłem Cię, byś przyjechał do mnie na Święta Bożego Narodzenia. Pilno Ci było do Krakowa, chociaż z tamtymi mogłeś się co tydzieo widzied, a ze mną ostatni raz. Obecnie zmieniłem mieszkanie Piotra na pensjonat w Tarnowie, skąd się nie wraca. (…) Tymczasem do widzenia, Kochany Geniu, może już niedługo zobaczę się z Twoją mamą, opowiem jej coś o Tobie. Cześd! Używaj wolności póki Ci jej nie brak, bo potem tęsknota za życiem szalona. Gdy mnie nie będzie, to daj na Mszę za wiernego towarzysza. Całuję Cię ostatni raz. Staszek”.

W następnym obszernym grypsie z 6 lipca 1942 r. Staszek Jasioski pisał: „(…) Niech Ci Pan Bóg da w życiu szczęście, żeś przyjechał się ze mną pożegnad. Sprawiłeś mi szaloną radośd (…). Sprawa jest tak poważna, że nawet na bramie polecono aresztowad każdego, kto będzie się o mnie jako Adama Sosnę pytał. Zeznania mam prawie całkowicie ukooczone. Powodem aresztowania było zabicie posterunkowego i ranienie drugiego w Bolesławcu przez Zdzicha de V. [Ville – przypis autora]. Zostawił przy tym ulotki. 13 stycznia przyjechali i zamknęli mnie i Piotra. Niania i jej ojciec siedzą jako świadkowie, że w czasie czynu Zdzicha byłem w domu. (…) Jak się czujesz? Widziałem Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 117 jak płakałeś. Oj, kochany. Nie płacz, bo w tej dobie łzy nic nie pomogą. (…) Ja jestem spokojny i pogodzony z losem w zupełności. Modlę się tylko o lekką śmierd, bo o to tylko Boga prosid mogę. Proś Ty Matkę Najświętszą, niech mi pomoże umrzed z Bogiem. (…) Geniu, daj na Mszę po mojej śmierci, bo muszę zginąd bez spowiedzi. Nawet księdza nie dają. (…) No, papier się kooczy i życie się kooczy, a wszystkie sprawy związane z tym padołem nieszczęśd nabierają tutaj nikłego znaczenia, a wiecznośd i myśl o niej gra dominującą rolę. (…) Pamiętaj Geniu, niech Twoja uczynnośd dla mnie sięga, także poza mój grób. I życzę Ci, byś uniknął podobnego losu i pomścił moją tragedię. No, pa! Kochany! I nie rozpaczaj. Jeszcze nie jedno w życiu stracisz. Niech żyje Wolnośd! To jest klejnot tej miary co zdrowie…”.

Z tarnowskiego więzienia dotarły też do „Jędrusia” grypsy, w których Staszek opisywał szczegóły śledztwa, rozmiary wsypy, a także ostrzegał przed korzystaniem z różnych punktów kontaktowych i tras łączności: „»Kosa«!... proszę go (Władysława Jasioskiego – przyp. autora) jeszcze raz ostrzec, oni nawet po roku nie zapominają raz wymienionego nazwiska i pracują dokładnie, chod powoli, z pominięciem placówek urzędowych polskich. Najlepsza rada zmieniad miejsca i zacierad za sobą ślady. Nazwiska często zmieniad (…)”.

Staszek Jasioski, który dał tę lapidarną świetną ocenę pracy Gestapo i udzielił dobrych rad bratu i innym „Jędrusiom”, sam niestety, zbyt późno zrozumiał to wszystko. W grypsie z 18 lipca 1942 r. pisał m.in.: „(…) Z tego co przeszedłem, to tylko napiszę Ci przykładowo. Powiesili mnie na drzwiach 118 | Adam F. Baran skutego w kajdany, za ręce i walili mnie po brzuchu bykowcami. Do tego huśtali drzwiami. Po 10-ciu minutach nie było suchego włosa na mnie, a po dziesięciu dalszych traciłem przytomnośd. Udowodnili mi niektóre rzeczy na podstawie protokołów gości szczecioskich, którzy mnie wsypali (…)”.

Władysław Jasioski „Jędruś” przygotowywał w październiku 1942 r. akcję rozbicia więzienia w Tarnowie. Plan był bardzo starannie opracowany i dawał szansę powodzenia tej akcji.

„Pod koniec listopada 1942 r., zupełnie dla nas niespodziewanie »Jędruś« oświadczył, iż »Tarnowa robid nie będziemy!«.

Uzasadnienie swej rezygnacji z tej akcji, podał krótko: »– Dla swego brata nie będę Was narażał!«. Nie pomogły nasze protesty, nie pomogły nasze dalsze namowy. Wkrótce Stanisław Jasioski został wywieziony z Tarnowa. Od współwięźniów, którzy przeżyli Oświęcim mam relację, że był w transporcie do tego obozu koncentracyjnego. Niestety, w aktach KL Auschwitz nie ma śladu o pobycie tu tego więźnia” – pisze Eugeniusz Dąbrowski.

Stanisław Jasioski przyjechał do Auschwitz prawdopodobnie na przełomie listopada i grudnia 1943 r., skąd już nie powrócił.

Błogosławieni, którzy w czasie gromu Nie utracili równowagi ducha, Którym na widok spustoszeo i złomów Nie płynie z serc pieśo rozpaczy głucha, Którzy wśród nocy nieprzebytej cieni, Nie tracą wiary w blask rannych promieni – Błogosławieni !

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 119 Materiały i źródła: E. Dąbrowski, Bez broni, Warszawa 1969; Z. Zonik, Alert trwał 5 lat, Warszawa 1989; E. Dąbrowski, Listy zza krat, „Niedziela” 1986, nr 39; E. Dąbrowski, „Czuwaj – Bądź Gotów”, mps, Wrocław 1988;

A.F. Baran, Z dziejów harcerstwa tarnobrzeskiego (1912–49), mps, Tarnobrzeg 1989.

120 | Adam F. Baran

TARNOBRZESKI OBWÓD AK W LATACH 1944–1945



Pages:     | 1 |   ...   | 10 | 11 || 13 | 14 |   ...   | 24 |


Similar works:

«Christopher Middleton studied at Oxford and then taught at the University of Zürich, at King’s College, London, and finally as Professor of Germanic Languages at the University of Texas, Austin. He has published translations of Robert Walser, Nietzsche, Hölderlin, Goethe and many contemporaries, receiving several awards, including the Geoffrey Faber Memorial Prize and the Schegel-Tieck Translation Prize. His poems, essays and selected translations are all published in the UK by Carcanet...»

«WENDY J. OLSON, IDAHO BAR NO. 7634 UNITED STATES ATTORNEY JAMES M. PETERS ASSISTANT UNITED STATES ATTORNEY DISTRICT OF IDAHO 800 E. PARK BOULEVARD, SUITE 600 BOISE, IDAHO 83712-9903 TELEPHONE: (208) 334-1211 FACSIMILE: (208) 334-1413 UNITED STATES DISTRICT COURT FOR THE DISTRICT OF IDAHO UNITED STATES OF AMERICA, ) ) Plaintiff, ) Case No. CR-10-0252-S-EJL ) vs. ) GOVERNMENT’S SENTENCING ) MEMORANDUM STEVEN KUTZNER, ) ) Defendant. ) ) ) Steven Kutzner pled guilty to possessing obscene visual...»

«A White Man Speaks Out by Glenn Miller The former leader of the largest active White Rights Group in the United States, Speaks out for White America. Copyright ©1999 Glenn Miller. All rights reserved Printed in the United States of America. Ponderable Quotes Experts say that Miller's group is the most active White organization in the South today (The Orlando Sentinel May 27, 1986) Miller is by far the most aggressive White Power advocate in the nation today. (The Village Voice 1986) US...»

«The Language Situation among the Indians of Yemen: A Sociolinguistic Study ‫الوضع اللغوي بين الهنود اليمنيين: دراسة لغوية اجتماعية‬ Prepared by Muhammad Yusuf Nofal Supervised by Professor Bader S. Dweik A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Master's Degree of Arts in English Language Department of English Language and Literature Faculty of Arts and Sciences Middle East University April, 2011 ii iii Committee...»

«IIIS Discussion Paper No.403 / July 2012 Fiscal Cyclicality and EMU* Agustin S. Benetrix, IIIS, Trinity College Dublin Philip R. Lane, IIIS, Trinity College Dublin and CEPR July 2012 *Revised version of paper prepared for The European Debt Crisis: Background and Perspectives conference, Copenhagen, April 13/14 2012. We thank the editors, referees and conference participants for helpful comments. Email: benetria@tcd.ie; plane@tcd.ie. IIIS Discussion Paper No. 403 Fiscal Cyclicality and EMU*...»

«3 How to Use This Soil Survey General Soil Map The general soil map, which is the color map preceding the detailed soil maps, shows the survey area divided into groups of associated soils called general soil map units. This map is useful in planning the use and management of large areas. To find information about your area of interest, locate that area on the map, identify the name of the map unit in the area on the color-coded map legend, then refer to the section General Soil Map Units for a...»

«TWENTY-EIGHTH ASIAN-PACIFIC CONFERENCE ON INTERNATIONAL ACCOUNTING ISSUES CONFERENCE PROGRAM SUNDAY, NOVEMBER 6 12:00 p.m. 5:00 p.m. GENERAL REGISTRATION Salon Prefunction 6:00 p.m. 8:00 p.m. WELCOME RECEPTION Salon Prefunction Welcome Remarks: Ali Peyvandi, Conference Chairman, Asian-Pacific Conference on International Accounting Issues, U.S.A. Lynnette Zelezny, Provost and Vice President for Academic Affairs, California State University, Fresno, U.S.A. MONDAY, NOVEMBER 7 8:00 a.m. 5:00 p.m....»

«The RPG World Book A Comic Quest for Wealth, Power, and all that Other Good Stuff. * www.larryelmore.com The Snarfquest Graphic Novel Copyright ©2002 Elmore Productions, Inc. All rights reserved. Conceptualization and Larry Elmore Original SnarfQuest Comic: Jamie Chambers Writing & Design: Additional Writing & Design: Larry Elmore, Ken Whitman, Trevis Powell, and Tony Lee Larry Elmore Cover and Interior Art: Ken Whitman Project Management: Tony Lee Editing: Trevis Powell, Christopher Coyle,...»

«Agenda OIV News 20/04/2016 ©Jon Wyand « Une année en Corton » Editions Glénat OIV in the news News 76 OIV in the news Six faits marquants sur la conjoncture mondiale des vins http://www.vitisphere.com/ 20/04/2016 A l’occasion de sa photographie annuelle de la conjoncture mondiale, l’Organisation internationale de la vigne et du vin a donné les grandes tendances de la production à la consommation en passant par les échanges mondiaux. La course à l'exportation des vins du Nouveau...»

«WHEN A WORD IS NOT THE SUM OF ITS LETTERS: FINGERSPELLING AND SPELLING* Vicki L. Hanson Abstract. In an experiment examlnlng reading of fingerspelling. deaf signers of American Sign Language were asked to view fingerspelled words and nonwords. They then wrote the letters of the item just presented and made a judgment as to whether the item was a word or nonword. There was a large difference in ability to report the letters of words and nonwords. The letters of words tended to be accurately...»

«Audit de l’installation de traitement d’exhaure et de surveillance de la mine dite « Les Malines » Rapport final BRGM/RP-53321-FR septembre 2004 Audit de l’installation de traitement d’exhaure et de surveillance de la mine dite « Les Malines » Rapport final BRGM/RP-53321-FR septembre 2004 Y. Menard, D. Morin Audit de la station de traitement d’exhaure et de surveillance de la mine dit « Les Malines » Mots clés : Exhaures minières, Procédés, Les Malines, Traitement...»

«Critique of Anthropology http://coa.sagepub.com/ The anthropological fixation with reciprocity leaves no room for love: 2009 meeting of the Group for Debates in Anthropological Theory Soumhya Venkatesan, Jeanette Edwards, Rane Willerslev, Elizabeth Povinelli and Perveez Mody Critique of Anthropology 2011 31: 210 DOI: 10.1177/0308275X11409732 The online version of this article can be found at: http://coa.sagepub.com/content/31/3/210 Published by: http://www.sagepublications.com Additional...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.