WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:     | 1 | 2 || 4 | 5 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 3 ] --

Do więzienia już nie powrócił42. W przypadku biogramu kpt. Michała Woźniaka (1906–1991), ps. „Boruta” to T. Łaszczewski zwrócił uwagę na dwa istotne fakty, że jego nazwisko „nie jest wymieniane przez autorów opracowao dot. dziejów 42 T. Łaszczewski podawał też, że właściwe nazwisko A. Jagoszewskiego to „Jaguszewski”. Jednak według ustaleo Mariusza Krzysztofioskiego informacja ta się nie potwierdziła. Krzysztofioski podaje też m.in. inną datę urodzenia Jagoszewskiego – 16 XII 1888 r. Por.

M. Krzysztofioski, Adam Jagoszewski (1888–1961) [w:] Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956. Słownik biograficzny, tom III, praca zbiorowa, Kraków – Warszawa – Wrocław 2007, s. 225–227.

26 | Adam F. Baran konspiracji ZWZ/AK w Obwodzie Nisko” oraz, że pełnienie funkcji kierowniczych przez tegoż kpt. „Borutę” na terenie Obwodu AK Rzeszów i Inspektoratu przemyskiego „Nie” jest mylne, gdyż dotyczy kpt. Władysława Składzienia, oficera ZWZ-AK z terenu Podokręgu AK Rzeszów, potem w strukturach WiN na terenie Przeworska, w 1947 r. aresztowanego przez UB w Nysie, po ciężki śledztwie skazanego 30 III 1950 r.

przez WSR w Rzeszowie i osadzonego ostatecznie we Wronkach. Trudno zatem nie zgodzid się z tym co pisał T. Łaszczewski (chod konspiracyjne realia bywają „zagmatwane” nie bez przyczyny): „Porównując dane obydwu oficerów – niektóre dane są zbieżne, jak rok urodzenia, Szkoła Podchorążych Piechoty w Komorowie, używany ps. Boruta. Natomiast miejsce urodzenia, imiona rodziców, miejsce zamieszkania i przebieg służby w konspiracji (…), pobyt w więzieniu i miejsce zamieszkania po 1950 roku są zupełnie sprzeczne, co wskazuje, że były to dwie różne postacie”43.

W wydanych rok temu „Tarnobrzeskich Zeszytach Historycznych” (nr 35), z okazji XX-lecia TTH, znalazłem pytanie do mnie Sławomira Stępaka o postulowany piętnaście lat temu „Słownik biograficzny zabytkowego cmentarza rzym. – kat. w Tarnobrzegu – Miechocinie”. Autor ten, w tekście poświęconym Społecznemu Komitetowi Odnowy Starego Cmentarza na „Piaskach” w Tarnobrzegu – Miechocinie, odnotował 43 T. Łaszczewski, W sprawie tarnobrzeskiego Obwodu AK w latach 1944–1945, „Studia Rzeszowskie” (Rzeszów) 1999, tom VI, s. 313– 316.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 27 m.in. treśd mojego apelu z miesięcznika „Afisz” (nr 17/1997) i zaznaczył, że „zapowiedź autora o publikacji (…) częściowych dociekao i ustaleo, zebranych w komputerową bazę danych, do tej pory nie doczekała się zrealizowania”44. Rzeczywiście, postulowany słownik nie powstał, a u podstaw tego stanęły dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, moje zainteresowanie najstarszą tarnobrzeską nekropolią zbiegło się z badaniami prowadzonymi przez S. Stępaka (o czym nie wiedziałem), których efektem była m.in. jego szczegółowo udokumentowana publikacja w „Tarnobrzeskich Zeszytach Historycznych”45.

Po drugie, w związku z moim apelem i późniejszą publikacją z „Notatnika Sandomierskiego”46 otrzymałem tylko jeden list(!). Ostatecznie, po zainteresowaniu się tym problemem w 1998 r. przez TTH i powołaniu Społecznego Komitetu Odnowy Starego Cmentarza na „Piaskach” uznałem, że społeczna opieka nad cmentarzem znalazła się w kompetentnych rękach. Czy moje publikację na ten temat odegrały wówczas jakąś rolę? – nie mnie oceniad. Prawdą jest jednak, że mimo podjętych starao nie uniknąłem kilku błędów. Między innymi 44 S. Stępak, Społeczny Komitet Odnowy Starego Cmentarza na „Piaskach” w Tarnobrzegu – Miechocinie, „Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne” 2011, nr 35, s. 88.

45 S. Stępak, Nekropolis Michocinensis, „Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne” 1998, nr 19, s. 4–35.

46 A.F. Baran, Ewidencja zabytkowego cmentarza rzymsko-katolickiego w Tarnobrzegu – Miechocinie, „Notatnik Sandomierski” (Sandomierz) 1998, nr 12, s. 8–19.

28 | Adam F. Baran nie ustaliłem wówczas miejsca grobu Marianny z Czarneckich oraz mogiły sąsiedniej, gdzie pochowana jest Bogumiła Cetnarska (według GPS znajdują się one w okolicy współrzędnych: 50˚33’45,9 N; 21˚40’05,5 E). Dodatkowo, nagrobek Jana Gachowskiego odczytałem jako „Jana Schabowskiego”, a w wynikach przeprowadzonej ewidencji połączyłem przez pomyłkę dane dwóch osób: Józefa Wilka (1889–1947), majora Wojska Polskiego, obroocy Tobruku, odznaczonego Krzyżem Walecznych oraz pochowanego w mogile obok, Józefa Wilka, zmarłego śmiercią tragiczną 13 VIII 1955 r. W rzeczywistości ten pierwszy pochowany jest we wspólnym nagrobku z nauczycielką, Józefą Bronisławą Niemiec, a ten drugi – tak jak podałem w opracowanej ewidencji. Warto dodad, że do dziś stan kaplicy cmentarnej, muru i niektórych nagrobków został poprawiony. Pojawiły się też aktualne inskrypcje – chodby na grobie (50˚33’46,3 N; 21˚40’02,9 E) Zygmunta Kolasioskiego (1887–1914), działacza społecznego i autora jednego z pierwszych opisów historii Tarnobrzega47.

Koocząc ten akapit chciałbym podkreślid, że za wszelkie uwagi i uzupełnienia jestem zawsze wdzięczny. Nie wykluczam, że będzie to dotyczyło także tej publikacji – chod należy pamiętad, że jej główna treśd prezentuje ówczesny stan badao.

* 47 Zob. Z. Kolasioski, Z przeszłości powiatu – Tarnobrzeg, „Rocznik Tarnobrzeski” 1997, tom II, s. 21–55 (przedruk z oryginału opublikowanego w 1908 r. w „Powiatowym Dzienniku Urzędowym” nr 8).





Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 29 W tym miejscu chciałbym podziękowad wszystkim redakcjom z którymi w przeszłości współpracowałem – jako początkujący dziennikarz czy historyk. Części z nich już nie ma, gdyż zarzuciły swoją aktywnośd lub wyczerpały przyjętą formułę, niektóre – nadal kontynuują swoją działalnośd wydawniczą! Niemniej bez ich zaufania dla moich poczynao oraz drukowanych efektów podejmowanych dociekao badawczych książki w takiej formie by nie było. Podziękowania kieruję w stronę: Krzysztofa Burka, prof. Jana Drausa, Bolesława Garbosia (1920–1999) i Henryki Gądek, ks. dr. Władysława Gwoździa, Anny Handerek, Aleksandry Janas, Doroty Kozioł, Leszka Leżonia, Katarzyny Sobieniewskiej-Pyłki, Janusza Szweda, Bogusława Szwedo, dr. Adama Wójcika-Łużyckiego i prof. Tadeusza Zycha. Szczególne podziękowania należą się jednak byłej redakcji tygodnika „Siarka”, która – o czym dowiedziałem się dopiero kilka lat temu – zgłosiła sześd moich artykułów z 1993 r. do Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, w kategorii artykuł na temat aktualnych wydarzeo i problematyki lokalnej. I chod nagrody SDP moje publikacje nie zdobyły, to stały się dla mnie po latach symbolicznym potwierdzeniem ówczesnych słów prezesa Towarzystwa Przyjaciół Tarnobrzega, Edwarda Antooczyka: „Ważne jest to co robimy tu na miejscu”48.

W książce postanowiłem połączyd ze sobą wybrane opracowania, publikacje naukowe oraz publicystykę z lat 1989–2000 poświęcone tematycznie Tarnobrzegowi i jego obywatelom.

–  –  –

Powstała w ten sposób praca traktująca o niektórych aspektach historii miasta, od czasów jego lokacji w 1593 roku, aż po koniec XX wieku. Opisywane w tej książce, niektóre procesy społeczne i ich uczestnicy dotykają zagadnieo, które w okresie PRL były tzw. „białą plamą”. Próby ich wyjaśnienia przez autora od kooca lat 80-tych – w ramach badao regionalnych – trwały dekadę, a ich efektem jest szereg dotychczasowych publikacji i książek. Aktualnie, po kilkunastu latach od druku w dużej mierze nie zdezaktualizowały się, a jedynie uległy po części doprecyzowaniu.

Książka nie jest skierowana do specjalistów – Ci z pewnością znają większośd tekstów. Odbiorcą głównym tej publikacji ma byd Czytelnik, ciekawy wydarzeo z przeszłości naszego miasta, należący do nowego pokolenia obywateli Tarnobrzega. Byd może praca ta utrwali tylko Jego wiedzę, ale autor wyraża nadzieję, że wykaże także „wartośd dodaną”.

XXI wiek stawia przed nami nowe wyzwania, również w dziedzinie popularyzacji badao. Stąd obok wydania tradycyjnego przygotowano też e-book, aby książka dotarła do grona odbiorców korzystających z najnowszych technologii.

* Na koniec dziękuję Wydawcy oraz wszystkim osobom, które pomogły mi w przygotowaniu i wydaniu tej książki.

Lipiec 2012 r.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 31

OSADNICTWO ŻYDOWSKIE W TARNOBRZEGU W LATACH

1593–1772 (próba syntezy) Początki osadnictwa żydowskiego na terenie Polski sięgają XI wieku. Jego rozwój historycy datują na lata XII i XVI wieku, głównie na Śląsku, potem w Wielkopolsce i Małopolsce.

Mimo książęcych a potem królewskich przywilejów – w 1264 roku Książę Bolesław Pobożny wydał przywilej dla Żydów w Wielkopolsce, tzw. Statut Kaliski, który gwarantował: wolnośd wyznania i tworzenia gmin, swobodę działalności gospodarczej, bezpieczeostwo osobiste, uznanie Żydów za sługi skarbu książęcego a niecałe sto lat później w 1334 roku, Kazimierz Wielki potwierdził go i rozciągnął jego moc prawną na całą Polskę – nie była to bezproblemowa asymilacja i współistnienie49.

Jak twierdzą fachowcy pod koniec średniowiecza Europy Żydzi nie wnosili już zasadniczego wkładu do europejskiej ekonomii i kultury. Stali się zbędni, a w konsekwencji byli wyganiani.

We Włoszech, Prowansji i Niemczech Żydów właściwie wyeliminowano z handlu i produkcji na większą skalę przed rokiem 1500. Przenosili się więc do krajów mniej rozwiniętych, dalej na wschód – najpierw do Austrii, Czech, Moraw, Śląska, a następnie dalej w Polskę do Warszawy i Krakowa, Lwowa, Brześcia Litewskiego i na Litwę. Centrum demograficzne ŻyDzieje Żydów w Polsce, praca zbiorowa, Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa 1993, s. 14–18.

32 | Adam F. Baran dów aszkenazyjskich przeniosło się kilkaset kilometrów do środkowo-wschodniej i wschodniej Europy. I tutaj bywały kłopoty – w Polsce miały miejsce zamieszki antyżydowskie w latach 1348–1349, 1407 i 1497, wygnano ich z Krakowa i Litwy w następnym roku. Jak pisze w „Historii Żydów” P. Johnson – Ponieważ jednak Żydzi na Wschodzie byli bardziej przydatni, udawało im się tam zapuścid korzenie. Około roku 1500 Polska była uważana za najbezpieczniejszy w Europie kraj dla Żydów i wkrótce stała się głównym krajem Aszkenazyjczyków50.

Około roku 1500 w Polsce żyło jedynie 20–30 tysięcy Żydów na 5 milionów ogółu ludności. Do roku 1575, kiedy liczba ogółu wzrosła do 7 milionów, Żydów było już w Polsce 150 tysięcy, i od tego czasu wzrost ten był coraz słabszy. W roku 1503 król Polski Aleksander Jagiellooczyk mianował Jakuba Polaka (1470–1541) rabinem Małopolski. Wyłonienie głównego rabina, wzmocnienie autorytetem królewskim, pozwoliło Żydom utworzyd własny samorząd, którego nie mieli od czasu upadku eksiarchatu51.

Najstarsze i największe skupisko ludności żydowskiej na terenie Małopolski stanowiła gmina izraelicka w Krakowie. Żydzi osiedlali się tutaj już od XI stulecia, ale w synagogę zorganizowali się dopiero w XIV wieku. Podstawowym zajęciem ŻyP. Johnson, Historia Żydów, Wydawnictwo „Platan”, Kraków 1993, s. 245–246.

51 Tamże, s. 266–267.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 33 dów był handel i działalnośd kredytowa, z której korzystali nawet najwyższej rangi urzędnicy paostwowi i dwór królewski. Kupcy żydowscy monopolizowali niektóre asortymenty oraz kierunki handlu (np. Kraków – Praga), utrzymywali w Krakowie składy towarów, co było powodem ustawicznych napięd z mieszkaocami stolicy. Zdecydowanie słabiej rozwijało się rzemiosło żydowskie, nastawione głównie na obsługę współwyznawców52.

Najpoważniejszym w województwie sandomierskim skupiskiem ludności żydowskiej była stolica regionu. Swą obecnośd w Sandomierzu zaznaczyli już w 1367 roku. W 1538 wykazano dziesięciu Żydów sandomierskich, utożsamianych z głowami rodzin, zaś na podstawie rejestrów czynszów miejskich daje się ustalid, że w latach 1557–1563 liczba domów przy ul. Żydowskiej powiększyła się z 9 do 25, a rodzin z 11 do 32, z czego wynika, że wzrosła zapewnie również liczba domów żydowskich. W 1564 r. opodatkowano 12 rodzin izraelickich;

12 domów żydowskich odnotowano w 1585 r. W 1550 i 1578 pogłówne żydowskie płaciło 40 osób – podaje w swoim opracowaniu Feliks Kiryk i Franciszek Leśniak53. Autorzy szacują, że w schyłkowym okresie XVI wieku mieszkało w Sandomierzu od 150 do 250 Żydów.

52 F. Kiryk, F. Leśniak, Skupiska żydowskie w miastach Małopolski do kooca XVI wieku, w: Żydzi w Małopolsce, Kiryk F. (red.), Południowo-Wschodni Instytut Naukowy w Przemyślu, Przemyśl 1991, s. 20–21.

53 Tamże, s. 25–26.

34 | Adam F. Baran Na podstawie przywileju króla Zygmunta III, Stanisław Tarnowski, kasztelan sandomierski, założył w 1593 miasto prywatne zwane od jego nazwiska – Nowym Tarnowem albo Tarnobrzegiem. Miasto zostało założone na surowym korzeniu, na terenach gruntów wsi Miechocin, położonej koło Dzikowa. W Tarnobrzegu – powstającym na szlaku handlowym z Węgier, przez Sandomierz aż do Warszawy – osiedlili się prawdopodobnie pierwsi kupcy i rzemieślnicy żydowscy, migrujący (pod koniec XVI wieku) z terenów zachodniej i centralnej Polski, usuwani z miast królewskich54. Między innymi w spławie wiślanym uczestniczył w pierwszej połowie XVI wieku jako faktor Jana Tarnowskiego Żyd Jakub zwany Szklarzem, po którym interesy przejął syn Dawid55.

Po powstaniu Chmielnickiego, wiosną 1648 roku, ludnośd żydowska południowo-wschodnich terenów Rzeczypospolitej poniosła dotkliwe starty. Uciekających z zagrożonych terenów, za Wisłę, Żydów dotknąd miała także zaraza, która pochłonęła ponod 100 tys. ofiar. W Polsce centralnej i na ziemiach zachodnich, dokąd emigrowali, Żydzi ponieśli kolejne, dotkliwe straty w czasie wojen Polski z Moskwą i Szwecją.

54 Żadne dotychczasowe opracowania nie potwierdzają faktami tej prawdopodobnej przecież tezy.

55 F. Kiryk, F. Leśniak, Skupiska żydowskie w miastach Małopolski …op.cit., s. 26.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 35 Straty demograficzne w połowie XVII wieku, według ostatnich opracowao miały sięgnąd 100 tys. starozakonnych56.



Pages:     | 1 | 2 || 4 | 5 |   ...   | 24 |


Similar works:

«Citizens Advice Annual Review Harlow 2014-2015 The charity for your community Your local voluntary service Citizens Advice Harlow The First Sixty Years Celebrating 60 Years Serving the Citizens of Harlow Citizens Advice Harlow 13-15 Eastgate The High Harlow Essex CM20 1HP www.harlowcitizensadvice.org.uk Adviceline: 0344 4770808 Administration: 01279 770181/770182 E-mail: harlowcab@cabnet.org.uk Fax: 01279 429924 Registered Charity Number 1135235 Company Reg No 7013193 We aim to provide the...»

«One National Park, Two Brothers, 21 Peaks all over 2000m Expedition Report 21 peaks 21 days Overview The expedition took place in the South Island’s Nelson Lakes National Park. Starting at the road end in the Matakitaki Valley the expedition aimed to climb all of the 21 named peaks in the National Park above 2000m within 21 days, finishing at the Mt Robert car park. The expedition would showcase some of New Zealand’s most stunning mountain scenery and inspire kiwis to explore the world...»

«Testing a Website: Best Practices by Glenn A. Stout Senior Functional Specialist The Revere Group www.reveregroup.com gstout@reveregroup.com August, 2001 Testing a Website – Best Practices Glenn A. Stout The Revere Group Table of Contents Overview Research Notes Web Testing Challenges Web Testing Best Practices Specific Testing Areas Static Testing Test Browsing Browsing the Site Functional Testing Browser-Page Tests Transaction Testing Non-Functional Testing Configuration Testing Usability...»

«Protections For Inadvertently Produced Privileged Documents Under Rule 502 Douglas R. Nemec Marti A. Johnson Edward L. Tulin Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom LLP In September of 2008, Congress enacted Federal Rule of Evidence 502(b), which governs the inadvertent disclosure of privileged or work product materials in federal proceedings. This Rule was prompted in part by divergent approaches to this issue by district courts, and was thus designed (1) to provide consistency to courts’...»

«Nietzsche’s Problem of the Past John Richardson Nietzsche has a problem with the past. He thinks we all have a problem with it, indeed several interlocking problems, whose chief root he tries to identify. His repeated attention to this topic, coming at key points in his texts, amounts almost to a fixation. My aims are to point out this repeating theme, which I think has been under-recognized, but more importantly to suggest the underlying reasons Nietzsche has for making the past a problem....»

«THE OFFICIAL PUBLICATION OF THE FAR WESTERN DISTRICT ’S 54 -YEAR -OLD LAS VEGAS BARBERSHOP CHAPTER 54YEARDISTRICT’ The Si ver Statesmenwww.silverstatesmen.com Editor: Fred Green, poolvacman@gmail.com  Member of the Barbershop Harmony Society  Vol 2, #3: Jul-Sep 2014 WWII Veterans Honor Flight September 6th The father of one of our members (Joe Payton Lead), is a WWII veteran and was part of a group of WWII vets who were flown on an Honor Flight to Washington, DC, to take part in a...»

«PACKAGING TECHNOLOGY AND SCIENCE Packag. Technol. Sci. (2012) Published online in Wiley Online Library (wileyonlinelibrary.com) DOI: 10.1002/pts.1977 PAPER PRESENTED AT IAPRI WORLD CONFERENCE 2012 Studying the Influence of Packaging Design on Consumer Perceptions (of Dairy Products) Using Categorizing and Perceptual Mapping By M. M. Gelici-Zeko,1* D. Lutters,1 R. ten Klooster1 and P. L. G. Weijzen2 1 Laboratory for Design, Production and Management, Faculty of Engineering Technology,...»

«ACADEMIC STANDARDS AND QUALITY COMMITTEE Minutes of the meeting of the Academic Standards and Quality Committee held on 19 May 2015 in the Senate Room, Level 3 Building C8a, from 10:00am to 12.00pm. Associate Professor Pamela Coutts (Chair) PRESENT A/Professor Carlos Bernal-Pulido Dr Gordon Brooks Fiona Burton Dr Trevor Case Lindie Clark Dr Stephen Collins Dr Paul Hesse Tom Kerr Dr Catriona Lavermicocca Dr Rahat Munir Lynn Negus Dr Peter Rogers Cathy Rytmeister Dr Anne-Louise Semple Professor...»

«Tableau de bord des communautés de l’Estrie – DEUXIÈME ÉDITION INDICATEURS DÉMOGRAPHIQUES ET SOCIOÉCONOMIQUES Ville de Sherbrooke Ce que les chiffres nous disent1 Une connaissance fine de chaque collectivité est essentielle pour travailler efficacement à son développement. En ce sens, le projet de Tableau de bord des communautés de l'Estrie vient fournir un portrait à l'échelle de 66 communautés locales d'environ 5 000 personnes ayant été définies par 73 acteurs clés de...»

«DOES BETTER EVENT QUALITY MEANS MORE FANS? MODERATING EFFECT OF PERCEIVED VALUE, TRUST, AND COMMITMENT ON THE LINK BETWEEN EVENT QUALITY FACTORS AND BEHAVIORAL INTENTION. By TAE HO KIM A THESIS PRESENTED TO THE GRADUATE SCHOOL OF THE UNIVERSITY OF FLORIDA IN PARTIAL FULFILLMENT OF THE REQUIREMENTS FOR THE DEGREE OF MASTER OF SCIENCE UNIVERSITY OF FLORIDA 2010 1 © 2010 Tae Ho Kim 2 To my wife and daughter 3 ACKNOWLEDGMENTS First and foremost, I would like to thank God. I would like to...»

«BOLETÍN OFICIAL DEL REGISTRO MERCANTIL Núm. 115 Lunes 22 de junio de 2009 Pág. 32425 SECCIÓN PRIMERA Empresarios Actos inscritos VALENCIA 281080 INOCENCIO GOMEZ SL. Ceses/Dimisiones. Adm. Unico: GOMEZ CALATAYUD INOCENCIO. Datos registrales. T 5460, L 2767, F 20, S 8, H V 47147, I/A 2 ( 8.06.09). 281081 GESOLAR DESARROLLO ENERGETICO Y ENERGIAS RENOVABLES SOCIEDAD LIMITADA. Ceses/Dimisiones. Adm. Unico: BUTLER MONTERDE GABRIEL. Nombramientos. Adm. Unico: CASTILLO FAJARDO LEANDRO. Datos...»

«Waste Minimisation in New Zealand Summary of SubmiSSionS • • • • rEDuCE • rEuSE • rECyCLE • rECoVEr • • • • This document may be cited as: Ministry for the Environment. 2010. Waste Minimisation in New Zealand: Summary of Submissions. Wellington: Ministry for the Environment. Published in October 2010 Ministry for the Environment Manatū Mō Te Taiao PO Box 10362, Wellington 6143, New Zealand ISBN: 978-0-478-33189-9 Publication number: ME 1028 © Crown copyright New Zealand...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.