WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:     | 1 |   ...   | 2 | 3 || 5 | 6 |   ...   | 24 |

«Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i jego obywateli Adam F. BARAN Wydawnictwo „Attyla” TARNOBRZEG 2012 Tarnobrzeg Szkice z dziejów miasta i ...»

-- [ Page 4 ] --

Jak podaje „Encyklopedia Judaica”, w roku 1655 wszyscy (27 osób) Żydzi z Dzikowa zostali wymordowaniu przez Szwedów. Corocznie, w rocznicę ich śmierci, w sandomierskiej synagodze recytowana była specjalna modlitwa, poświęcona pamięci tragicznie zmarłych57. Zacytujmy jej fragment: Boże pełen litości przebywający w wysokich niebiosach, użycz prawdziwego spokoju w cieniu skrzydeł Wszechmogącego, przebywającego w niebie w szeregu świętych i czystych, świecących jak blask szczerego przestworza, duszom poległych świętych i czystych, którzy zostali zamordowani w tutejszej ziemi świętej gminie w Sandomierzu 15 nisana 5414 r., rabina, przedstawicieli gminy, osób wybitnych mężów, żon wraz dziedmi, kawalerów, panien, wdów, oficjalistów gminnych oraz przyjezdnych, którzy znajdowali się tu w chwili gdy dokonała się ta klęska. Niech się Bóg zlituje nad niemi i nad pozostałością Izraela i niech nie dopuści niszczyciela w obręb pozostałości Izraela. Dalej wymienia się 24 zamordowanych w Sandomierzu i 27 ofiar z Dzikowa. W elegii na cześd ofiar pisano: Niech szumi wnętrze duszy mej jak morze, niechaj 56 Z. Guldon, Ludnośd żydowska w miastach Małopolski w drugiej połowie XVII wieku, w: Żydzi w Małopolsce …op.cit., s. 87–88.

57 E. Rzetecka, Ewidencja cmentarza żydowskiego w Tarnobrzegu (przy ul. Sienkiewicza), Biuro Dokumentacji Historyczno-Konserwatorskiej, Warszawa 1990, mps, w zbiorach Paostwowej Służby Ochrony Zabytków w Tarnobrzegu, s. 19.

36 | Adam F. Baran płyną łzy z oczu mych na rany, mnóstwo plag i ucisków przez dręczycieli mych zadane, gdy ulegli zamordowaniu i zniszczone zostało umiłowanie oczu mych, a pożogą stał się dom Boży.

Nad tem ja płaczę i woda z oczu mych płynie, gdy wspomnę krew dusz świętych z dnia 6 nisana 5415 r. Jak jeden mąż postanowili oni zostad ofiarą i całopaleniem: dziatwa, niemowlęta, młodzieocy i panny, mężczyźni i kobiety, sędziwi uczeni wraz z uczniami, nabożni i nabożne, i mężowie czynu do stopni stosu wszyscy zbliżeni i zarżnięci. Mścij się za Torę, którą spalili obcy, podartą a rozrzuconą na strzępy. Talmudy Rabiny i reb Aszi oraz święte księgi wyrzucone zostały na drogę przechodniów. Czyli to zniesiesz i przemilczysz (TY) widzący wszystkie tajniki? W gminie Sandomierz ci, którzy opływali w szczere złoto, poniewierani byli na ulicach; ci, których okrywały jedwabie, rzuceni są na śmietnisko; czyści wstrzemięźliwością, bielsi niż mleko, sczerwienieli; czyściejsi niż perły zwalani zostali krwią, zdeptani jak glina i rozrzuceni po ulicach. Poddana dziesięciu próbom, ukamienowaniu, spaleniu, ścięciu, zaduszeniu i zrąbaniu toporem, gmina wytrzymała próbę. Wszyscy dali się zabid gwoli Imienia Najwyższego (…)58.

Zenon Guldon w opracowaniu na temat ludności żydowskiej miast Małopolski w XVII wieku sądzi jednak, że dotychczasowe opracowania – sugerujące, że sprawcami tego mordu są Szwedzi – tego nie dowodzą. Jak sądzi Guldon, wydarzenia z 12 kwietnia 1655 r. mogły byd przypuszczalnie dziełem 58 Z. Guldon, Ludnośd żydowska w miastach Małopolski w drugiej połowie XVII wieku, w: Żydzi w Małopolsce …op.cit., s. 89–90.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 37 wojsk Czarnieckiego, które opanowały Sandomierz w kwietniu 1655 r. a nie Szwedów, którzy weszli do Sandomierza dopiero w październiku 1655 r. Przypuszczenie to ma potwierdzid fakt, że w tym samym roku Jan Kazimierz nakazał starozakonnym wynieśd się z miasta a nieruchomości wraz z bożnicą nadał władzom miejskim. Zdaniem historyków pogrom w Sandomierzu i królewskie nakazy (zmienione jeszcze w tym samym roku na korzyśd Żydów po ich interwencji) mogły byd powodem braku lojalnego zachowania się Żydów podczas szwedzkiego najazdu, który to fakt często w opracowaniach jest eksponowany59.

Zniszczeniu jakich dopuścili się Szwedzi na Tarnobrzegu i Dzikowie starał się odtworzyd w swoich badaniach Michał Marczak. Według dokumentów parafialnych z Miechocina Szwedzi pojawili się w mieście w połowie listopada 1655 roku.

Z rekonstrukcji kart metrykalnych Marczakowi udało się ustalid, iż wikary miechocioski ochrzcił (wówczas – przyp. autora) noworodka poronionego z powodu skatowania matki przez oddział szwedzki (…) a na właścicielu dóbr dzikowskich i wielowiejskich, jak wskazuje przytoczona wzmianka, specjalnie się najeźdźcy mścid musieli, gdyż przez cały czas najazdu wytrwał wiernie przy boku królewskim. Toteż za to spalono mu zamek w Wielowsi (4 km od Sandomierza)60.

59 Tamże, s. 73.

60 M. Marczak, Obecny powiat tarnobrzeski w świetle metryk parafialnych z XVII i XVIII wieku, Drukarnia F. Cwynara, Tarnobrzeg 1928, 38 | Adam F. Baran W dotychczasowych opracowaniach dotyczących Tarnobrzega i okolic, obejmujących lata 1655–1712, żaden z autorów nie wspomina nic o zamieszkujących na terenie Tarnobrzega, Dzikowa czy Miechocina starozakonnych. Można jednak przypuszczad, że ofiary sandomierskiego pogromu dały początek istnienia pierwszego cmentarza gminy żydowskiej w Dzikowie (którego położenie wyznaczyło w późniejszym czasie także siedzibę synagogi)61. Michał Marczak w opracowaniu „Obecny powiat tarnobrzeski w świetle metryk parafialnych z XVII i XVIII wieku” tak opisuje tamte czasy: Nad Wisłą ludno, wcale bogato i stosunkowo kulturalnie. Prym wiedzie Baranów, siedlisko heretyków, z drukarnią i biblioteką w zamku, z kilku cechami (sukiennicy baranowscy szeroko znani). Miechocin dla przeciwwagi błyszczy znakomicie prowadzoną, katolicką szkołą parafialną i daleko znany z doskonałych wyrobów garncarskich, w pierwszej połowie XVIII w. chlubi się dwoma rarytasami, znanymi w połowie województwa (Stanisław Piotrowski i Wawrzyniec Berezowski – przyp. autora) (…). Dzików ściąga z dala pątników do świeżo wsławionego cudami obrazu Matki Boskiej, dla którego Tarnowscy wznoszą w ostatniej dwierci XVII w. kościół i klasztor. Pod klasztorem staje nowe w zbiorach czytelni Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Tarnobrzegu, s. 11.





61 E. Rzetecka, Ewidencja cmentarza żydowskiego w Tarnobrzegu …op.cit., s. 22.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 39 miasteczko Tarnobrzeg w warunkach i czasach niekorzystnych, stąd nie odgrywa znaczniejszej roli w okolicy62.

Wojna ze Szwedami, najazd Kozaków i dżuma spowodowały takie spustoszenia, że Tarnobrzeg został pominięty w spisie miast płacących podatki w roku 166263. Zniszczony w okresie Potopu, jest przypuszczalnie przysiółkiem Dzikowa. Liczbę i rozmieszczenie ludności żydowskiej w powiecie sandomierskim, do którego należał Tarnobrzeg i Dzików w tamtych czasach, obrazuje poniższa tabela.

–  –  –

Źródło: Z. Guldon, Ludnośd żydowska w miastach małopolskich w drugiej połowie XVII wieku, w: Żydzi w Małopolsce, Kiryk F. (red.), PołudniowoWschodni Instytut Naukowy w Przemyślu, Przemyśl 1991, s. 92.

W kwietniu 1681 roku Jan III Sobieski wyraził zgodę na przyłączenie Dzikowa do Tarnobrzega, przyznając ponadto miastu prawo składu wina. Nie zmienia to jednak radykalnie obrazu miasta, który jeszcze przez długi czas pozostawał ośrodkiem o lokalnym znaczeniu. Jest prawdopodobnym, że względna stabilizacja i miejskie przywileje potwierdzone przez króla Jana mogły w następstwie tej decyzji ściągnąd do miasta, napowrót, społecznośd żydowską parająca się handlem i drobnym rzemiosłem w okolicznych miastach sandomierskiego.

Nie ma jednak na to dowodów. Wojna Północna (1709–1711), jak należy sądzid, też temu nie sprzyjała.

Niektórzy autorzy podają, że Żydzi osiedlili się w mieście za sprawą dekretu Augusta II z dnia 28 kwietnia 1712 roku.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 41 Jest to jednak bardzo mało prawdopodobne z powodu okoliczności.

Ówczesny dekret królewski wypędził (!) wszystkich starozakonnych z Sandomierza64. Dekret ten został wydany w związku z posądzeniem Żydów sandomierskich o zamordowanie w 1698 roku, w celach rytualnych, siedmioletniego chłopca pochodzenia szlacheckiego – syna Jana Krasnowskiego. Dodatkowym uzasadnieniem wydania tego dekretu, było okazywanie przez Żydów niechęci w stosunku do chrześcijan. Ponadto dekret nakazywał przekształcenie sandomierskiej synagogi w kaplicę rzymsko-katolicką65.

Wątpliwości dotyczące tej tezy tj. zamieszkania wygnanych Żydów z Sandomierza w Dzikowie może częściowo wyjaśnid

dokument z metryk parafialnych Miechocina (XII. M. 39):

W poprzednim roku (1713) pomarło wiele różnych ludzi, z tych jedni, nieznani, pochowani zostali na cmentarzu w Miechocinie, innych ponad stu pod krzyżami, jak np. pod Dąbrowicą więcej jak stu w ten sposób pogrzebanych zostało; inni wreszcie gdziekolwiek. W tych to bowiem latach przeróżnymi uciążliwościami przyciśnięci byli ludzie, jako to wydzieraniem 64 Dzieje Żydów w Polsce …op.cit., s. 41.

65 E. Rzetecka, Ewidencja cmentarza żydowskiego w Tarnobrzegu …op.cit., s. 16. Por. F. Kiryk, Stosunki kościelne, oświata i opieka społeczna, w: Dzieje Sandomierza XVI-XVII w., Kiryk F. (red.), Wyd. Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa 1993, s. 136– 137.

42 | Adam F. Baran okrutnych danin, Sasi bowiem z ogromnem okrucieostwem ściągali podatki, gdyż z jednego dymu pobierali sto złotych.

Ponadto przez całą wiosnę, lato i jesieo 1713 r. padały bezustannie, niemal codziennie deszcze, przeto w r. 1713 i przeszłym 1714-ym dotknął ludnośd wielki głód. Klęski te spowodowały ogromną śmiertelnośd, a gdy się do tego dołączy wylew Wisły i innych rzek, to wydawało się, iż w ogóle nastąpił jakiś przewrót w przyrodzie. Bo też w r. 1714 nastąpiły straszne upały, od Zielonych Świątek nie spadła kropla deszczu, a z powodu spiekoty słonecznej i posuchy znowu zapanowała wśród ludzi śmiertelnośd i głód. Poza tem w r. 1714 ściągano podatek zwany »pobory«, stąd i proboszczowie składali od dziesięcin ów podatek. Ponadto w tym zeszłym roku grasowały ogromne choroby, febry i przeróżne inne. W roku 1720 Dzików nawiedziła znowu morowa zaraza i zmarło wówczas 110 osób66.

Natomiast próby osiedlenia się, w pierwszej połowie XVIII wieku, Żydów w Dzikowie, pierwszych od czasów 1655 r., potwierdzają częściowo dokumenty parafii katolickiej w Miechocinie, w której znajdują się dane dotyczące pożyczki udzielonej gminie żydowskiej w Dzikowie w 1718 roku, w kwocie tysiąca florenów, przez Katarzynę de Staw Stokowską, żonę Tarnowskiego, na budowę synagogi w Dzikowie. Odsetki w kwocie 60 florenów rocznie miał pobierad pleban miechocioski. Według badao Wojciecha Rawskiego inną pożyczkę na ten cel, w kwocie dwóch tysięcy florenów (1 floren – 30 66 M. Marczak, Obecny powiat tarnobrzeski …op.cit., s. 15–16.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 43 groszy polskich) wydał w 1741 roku także pleban miechocioski – ks. Stanisław Lipski, a poręczyd ją miał Józef Mateusz Amor hr. Tarnowski, obciążając swoją wieś Miechocin67. Kiedy dokładnie powstała – prawdopodobnie drewniana synagoga – nie wiadomo.

Problem rzekomych zbrodni popełnianych przez wyznawców judaizmu na dzieciach chrześcijaoskich nie minął także Dzikowa. Michał Marczak, badając księgi metrykalne parafii w Miechocinie (XII. M. 122), odnalazł poniższy zapis, obrazujący całe wydarzenie, a w swojej pracy pt. „Obecny powiat tarnobrzeski w świetle metryk parafialnych z XVII i XVIII wieku”, poświęcił mu cały rozdział 5-ty pt. „Mord rytualny i egzekucja na jego sprawcach”. Zacytujmy za autorem: W r. 1757, d. 19 kwietnia pochowano pod kościołem dzikowskim Wincentego, przedtem imieniem Berek, arendarza browaru miechocioskiego, wychrzczonego przed egzekucją. Podobnie pochowano w tymże kościele także drugiego, również wychrzczonego, imieniem Pinches. Ci oraz niżej wymienieni, w sposób okrutny – jak się wykazało w śledztwie sądowym – zamordowali 15-letniego chłopca nazwiskiem Bartłomiej Kubacki z Miechocina. Josek Szkolnik i Lejbuś, skazani na spalenie na stosie, zbyt zatwardziale trwali w swej niewierze. Mosiek, trzeci, zmarł na torturach. Było jeszcze kilku innych wspólników w tej niecnej zbrodni i na tych wypadł wyrok śmierci przez ścięcie. Egzeku

–  –  –

cja odbyła się na tzw. Cepuchowie (obecnie stadion KS. Siarka przy al. Niepodległości). Tam też grzebano samobójców. Wydarzenie z Dzikowa odbiło się szerokim echem w całej Rzeczypospolitej, a opis zajścia wciągnięto do akt miasta Sandomierza oraz rozesłano kopie relacji do króla i biskupa krakowskiego68.

Stan obecnej wiedzy historycznej wyklucza ówczesnej zarzuty stawiane starozakonnym. Zdaniem historyków oskarżenia o mordy rytualne w Polsce miały wyraźnie charakter antysemicki i kooczyły się często krwawymi pogromami. Rozpowszechniane były prawdopodobnie za sprawą dokumentów pisanych (przywilej Bolesława Pobożnego z 1264 r., Roczniki Jana Długosza, Żywoty Świętych Piotra Skargi, Żydowskie okrucieostwa, mordy y zabobony Przecława Mojeckiego, Żydowskie okrucieostwa nad Najświętszym Sakramentem y dziatkami chrześcijaoskimi Aleksandra Hubieckiego, Zielnik Syreniusza i in.), osadników przybywających z paostw niemieckich a także wędrownych kaznodziei (Jan Kapistran).

Historycy podkreślają, że wiele oskarżeo było elementem fikcji literackiej, że w wielu wypadkach sądy uniewinniały oskarżonych a oskarżenia, jakimi obciążano Żydów polskich, powielały schematy posądzeo znane ze średniowiecza, z paostw Europy Zachodniej.

68 F. Kiryk, Stosunki kościelne, oświata i opieka społeczna, w: Dzieje Sandomierza XVI–XVII w. …op.cit., s. 137–138.

Tarnobrzeg. Szkice z dziejów miasta i jego obywateli | 45 Pozostaje jednak faktem, że od połowy XVII w. aż do kooca XVIII stulecia przeważająca liczba wystąpieo antyżydowskich miała miejsce we wschodnich województwach Rzeczypospolitej. Jak podaje Hanna Węgrzynek: W wielu przypadkach ich przyczyną były oskarżenia o popełnianie morderstw rytualnych. Wszystkie znane z tego okresu posądzenia (około trzydzieści), doprowadziły do procesów sądowych i skazania na karę śmierci nie tylko domniemanych sprawców zbrodni, lecz również wielu ich współwyznawców, których obarczano zarzutem współdziałania w przestępstwie. Nie jest znany przypadek uniewinnienia oskarżonych69.



Pages:     | 1 |   ...   | 2 | 3 || 5 | 6 |   ...   | 24 |


Similar works:

«Camp form 2015 Who are we? Netzer South Africa is the Jewish Youth Movement, affiliated with Progressive Judaism. We are a dynamic, entirely youth-led and youth-organised body which works with youth, to provide the unique Netzer community a space of fun, learning and growing. As a small movement, with less than 100 channichim on camp, Netzer prides itself in the family-like environment, where interactions take place on a personal and individual level. We are a non-profit, Progressive Jewish,...»

«REPORTABLE IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL APPELLATE JURISDICTION CIVIL APPEAL NO. 6041 OF 2013 Securities and Exchange Board of India. Appellant VERSUS M/s. Akshya Infrastructure Pvt. Ltd..Respondent JUDGMENT SURINDER SINGH NIJJAR, J. 1. This appeal under Section 15Z of the Securities and Exchange Board of India Act, 1992 (the ‘SEBI Act’) is directed against the judgment and final order of the Securities Appellate Tribunal, Mumbai (SAT) dated 19th June, 2013 rendered in Appeal No.3...»

«The World Bank Group INTERNATIONAL FINANCIAL INSTITUTIONS ANTI-CORRUPTION TASK FORCE September 2006 African Development Bank Group Asian Development Bank European Bank for Reconstruction and Development European Investment Bank Group International Monetary Fund Inter-American Development Bank Group World Bank Group UNIFORM FRAMEWORK FOR PREVENTING AND COMBATING FRAUD AND CORRUPTION On February 18, 2006, the leaders of the African Development Bank Group, Asian Development Bank, European Bank for...»

«Distribution Agreement In presenting this thesis or dissertation as a partial fulfillment of the requirements for an advanced degree from Emory University, I hereby grant to Emory University and its agents the non-exclusive license to archive, make accessible, and display my thesis or dissertation in whole or in part in all forms of media, now or hereafter known, including display on the world wide web. I understand that I may select some access restrictions as part of the online submission of...»

«By Samer Buna Foreword by Daniel Jebaraj 2 Copyright © 2016 by Syncfusion, Inc. 2501 Aerial Center Parkway Suite 200 Morrisville, NC 27560 USA All rights reserved. I mportant licensing information. Please read. This book is available for free download from www.syncfusion.com on completion of a registration form. If you obtained this book from any other source, please register and download a free copy from www.syncfusion.com. This book is licensed for reading only if obtained from...»

«How to Make Handwriting a Part of Early Literacy Instruction Shawn Datchuk, Ph.D. University of Iowa shawn-datchuk@uiowa.edu May 2016 How to Make Handwriting a Part of Early Literacy Instruction Shawn Datchuk, Ph.D. University of Iowa College of Education Handwriting is a foundational academic skill. Despite rapid growth in computer technologies, handwriting with a pen or pencil remains one of the primary ways students document information and show understanding across elementary to high school...»

«Lasting Screen Stars Lucy Bolton • Julie Lobalzo Wright Editors Lasting Screen Stars Images that Fade and Personas that Endure Editors Lucy Bolton • Julie Lobalzo Wright School of Languages, Linguistics and Film Queen Mary University of London London, UK ISBN 978-1-137-40732-0 ISBN 978-1-137-40733-7 (eBook) DOI 10.1057/978-1-137-40733-7 Library of Congress Control Number: 2016936089 © The Editor(s) (if applicable) and The Author(s) 2016 The author(s) has/have asserted their right(s) to be...»

«Achieving Our Mission: A Management Guide for State CASA & GAL Organizations 2004 Edition Diane Robinson Co-Director, Arkansas CASA A National CASA Association Resource Library Publication National Court Appointed Special Advocate Association 100 West Harrison Street North Tower, Suite 500 Seattle, WA 98119 (800) 628-3233 nationalcasa.org This project was supported by Cooperative Agreement No. 2002-CH-BX-K001 from the Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention, Office of Justice...»

«International Association for Media and Communication Research Asociación internacional de estudios en comunicación social Association internationale des études et recherches sur l’information et la communication IAMCR 2016 Emerging Scholars Network Section Abstracts of papers accepted for presentation at the annual conference of the International Association for Media and Communication Research IAMCR Leicester, UK 27-31 July 2016 Report any problems with this document to...»

«Adrenal Cancer Overview The information that follows is an overview of this type of cancer. For more detailed information, call 1-800-227-2345. Or visit our Web site at www.cancer.org. What is cancer? The body is made up of hundreds of millions of living cells. Normal body cells grow, divide, and die in an orderly way. During the early years of a person's life, normal cells divide faster to allow the person to grow. After the person becomes an adult, most cells divide only to replace worn-out,...»

«Hong Kong Exchanges and Clearing Limited and The Stock Exchange of Hong Kong Limited take no responsibility for the contents of this announcement, make no representation as to its accuracy or completeness and expressly disclaim any liability whatsoever for any loss howsoever arising from or in reliance upon the whole or any part of the contents of this announcement. (incorporated in the Cayman Islands with limited liability) (Stock Code: 1128 and Debt Stock Code: 5983) INSIDE INFORMATION...»

«                                                                                      The attached material is posted on regulation2point0.org with permission. Policy Briefing: Are Delays to the Foreclosure Process a Good Thing? by Charles Calomiris and Eric Higgins 1 Introduction The United States faces a foreclosure crisis. The Mortgage Bankers Association reported that slightly more than four percent of the loans in the United States are in the...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.